«رَفْرَفٍ» نوعى پارچه سبزرنگ است که ظاهرى شبيه بوستان سرسبز دارد. «عَبْقَرِيٍّ» در اصل به معناى مکان مخصوص جنّ است که براى عموم ناشناخته است، سپس به هر چيز کمياب و نادر گفته مى‌شود و در اينجا مقصود فرش‌هاى نادر و کمياب است.
در ميان ميوه‌هاى بهشتى، خرما و انار جايگاه ويژه‌اى دارند و لذا در کنار عنوانِ کلّى «فاکِهَةٌ» که شامل همه گونه ميوه مى‌شود، اين دو ميوه جداگانه ذکر شده است.
کاميابى‌هاى دنيا معمولًا همراه با غفلت و گناه است، ولى در بهشت، هرگز چنين نواقصى راه ندارد و ويژگى همسران بهشتى زيبايى درون و برون در مکان‌هاى اختصاصى، «خَيْراتٌ حِسانٌ» و پوشش مناسب «حُورٌ مَقْصُوراتٌ فِي الْخِيامِ» است.
پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله فرمود: زنان بهشتى داراى اخلاق نيک و صورت زيبا هستند. «خيرات الاخلاق حسان الوجوه» «1»
«حُورٌ مَقْصُوراتٌ» غير از «خَيْراتٌ حِسانٌ» هستند. جمله «لَمْ يَطْمِثْهُنَّ» براى «حُورٌ مَقْصُوراتٌ» است نه براى «خَيْراتٌ حِسانٌ». زيرا با حوريه‌ها هيچ انسان و جنّى آميزش نکرده است، ولى خيرات حسان، زنان دنيوى هستند. در روايات مى‌خوانيم: «خَيْراتٌ حِسانٌ» زنان صالحه دنيا هستند که در قيامت زيباتر از حورالعين مى‌باشند. «2»
«1». تفسير نورالثقلين.
«2». کافى، ج 8، ص 156.
جلد 9 - صفحه 412
ميان دو دسته باغ‌هايى که در اين سوره مطرح شده است، تفاوت‌هايى است، از جمله:
الف) در دو باغ اول، حتّى پوشش داخلى بسترها ابريشم است، «بَطائِنُها مِنْ إِسْتَبْرَقٍ» ولى در باغ دوم، تنها ظاهر پارچه‌ها، زيبا و رنگارنگ است. «رَفْرَفٍ»
ب) در دو باغ متقين، از هر ميوه دو نوع وجود داشت، «فِيهِما مِنْ کُلِّ فاکِهَةٍ زَوْجانِ» ولى در دو باغ مؤمنان عادّى تنها به وجود ميوه اشاره شده است. «فِيهِما فاکِهَةٌ»
ج) در مورد همسرانى که در دو باغ اول هستند، تعبير «قاصِراتُ الطَّرْفِ»* آمده و در دو باغ دوم «مَقْصُوراتٌ فِي الْخِيامِ».
د) آنچه که در چهار باغ يکسان است، باکره بودن همسران است. در هر دو مورد آمده است:
«لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَ لا جَانٌّ»
در تمام قرآن، عبارت «ذُو الْجَلالِ وَ الْإِکْرامِ» دو بار آمده، آنهم در همين سوره است.
آغاز سوره با «رحمن» و پايان آن با «اکرام» است، يعنى سرچشمه‌ى آن همه نعمت، رحمت و کرامت خداوند است.