«احسان» دو معنا دارد: يکى کار نيک و ديگرى نيکى به ديگران. مراد از احسان اول در آيه، کار نيک و مراد از احسان دوم، نيکى به غير است. «1» «هَلْ جَزاءُ الْإِحْسانِ إِلَّا الْإِحْسانُ»
امام صادق عليه السلام فرمود: جمله هَلْ جَزاءُ الْإِحْسانِ ... در باره کافر و مؤمن جارى است و هر کس براى ديگرى کار نيکى انجام دهد، بر او لازم است جبران کند. «2»
در قرآن، اصلِ مقابله به مثل بارها تکرار شده است:
«فَاذْکُرُونِي أَذْکُرْکُمْ» «3» ياد کنيد مرا تا ياد کنم شما را.
«إِنْ عُدْتُمْ عُدْنا» «4» اگر برگرديد ما نيز برمىگرديم.
«فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْکُمْ» «5» به همان مقدار که لطمه زدند، به آنان لطمه بزنيد.
«وَ لَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ» «6» به همان مقدار مسئوليّت که بر عهده زن هست، براى او حق و حقوق است.
«1». تفسير راهنما.
«2». تفاسير مجمعالبيان و الميزان.
«3». بقره، 152.
«4». اسراء، 8.
«5». بقره، 194.
«6». بقره، 228.
جلد 9 - صفحه 408
«إِنْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ» «1» اگر قصد انتقام از دشمن داريد، به همان مقدار که ضرر ديديد، ضربه وارد کنيد.
«إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْکُمْ» «2» اگر خدا را يارى کنيد، شما را يارى مىکند.
«فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللَّهُ» «3» اگر به اراده خود کج روند، خدا آنان را در کجى رها مىکند.
حضرت على عليه السلام از رسول خدا صلى الله عليه و آله نقل مىکند که خداوند فرمود: آيا پاداش کسى که به او نعمت توحيد دادهام غير از بهشت است. «4» «هل جزاء من أنعمت عليه بالتوحيد الا الجنة»