اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذ نَجَّيناکُم مِن آل‌ِ فِرعَون‌َ يَسُومُونَکُم سُوءَ العَذاب‌ِ يُذَبِّحُون‌َ أَبناءَکُم وَ يَستَحيُون‌َ نِساءَکُم وَ فِي ذلِکُم بَلاءٌ مِن رَبِّکُم عَظِيم‌ٌ (49)
(و ياد کنيد زماني را که شما را از آل فرعون نجات داديم در حالي که آنان
1- سورة الحديد آيه 14
2- سورة المائده آيه 41
3- عنوان دهم صفحه 227
4- مجلد اول صفحه 22
جلد 2 - صفحه 28
شما را بشکنجه‌هاي سخت و بد واميداشتند، پسران شما را ميکشتند و زنان شما را زنده ميگذاردند و در اينکه کار امتحان بزرگي از جانب پروردگارتان بود)
ملخص احوال فرعون و آل او
فرعون بطوري که در تفاسير ذکر کرده‌اند لقبي بوده براي پادشاهان مصر چنانچه قيصر لقب پادشاهان روم و خاقان لقب پادشاهان ترک و کسري لقب پادشاهان ايران و تبّع لقب پادشاهان يمن بوده.
و اسم فرعون زمان موسي بنا بر نقل بعضي مصعب بن ريان بوده و بنا بر قولي وليد بن مصعب بن ريّان بوده و بنا بر قول ديگر قابوس بن مصعب بن ريّان بوده است.
و مراد از آل فرعون قبطيان ميباشند يعني بزرگان آنها که در دربار سلطنتي فرعون بوده و از خواص او بشمار ميرفتند و اجزاء دولت و فرمانفرمايان مملکت بودند و بني اسرائيل را تحت شکنجه و فشار قرار ميدادند و آنان را سه قسمت کرده بودند مردان آنها را باعمال شاقه مانند کناسة و بنائي و نجاري و عملگي و نحو اينها وادار ميکردند بدون اينکه اجرتي بآنها بدهند بلکه بعنوان غلامي از آنها کار ميگرفتند چنانچه در آيه شريفه از قول موسي «ع» بفرعون ميفرمايد: وَ تِلک‌َ نِعمَةٌ تَمُنُّها عَلَي‌َّ أَن عَبَّدت‌َ بَنِي إِسرائِيل‌َ«1» (و آيا اينکه نعمتي است که بر من منت ميگذاري که بني اسرائيل را بنده خود قرار داده) و ظاهرا مراد از يَسُومُونَکُم سُوءَ العَذاب‌ِ همين باشد، و اگر قدرت بر کار نداشتند از آنها جزيه ميگرفتند و پسران و اطفال آنان را سر ميبريدند براي اينکه موسي بوجود نيايد، زيرا فرعون خواب ديده بود که آتش از طرف بيت المقدس آمد و تمام قبطيان را سوزانيد و بني اسرائيل محفوظ ماندند و
1- سوره شعراء آيه 21
جلد 2 - صفحه 29
معبرين و منجمين و کهنه گفتند که يک نفر از بني اسرائيل بوجود ميآيد و دستگاه سلطنتي فرعون را درهم ميکوبد يا بواسطه خبري که از حضرت ابراهيم براي فرعون نقل کرده بودند يا بواسطه پيش‌بيني‌هايي که منجمين و کهنه براي فرعون نموده بودند، در هر صورت فرعونيان کوشش ميکردند که چنين کسي بوجود نيايد و همين که فرزند پسري در بني اسرائيل پيدا مي‌شد او را سر ميبريدند و از اينکه جهت خداوند حمل مادر موسي را مخفي نمود و موقعي که متولد شد مأمور شد او را در صندوقي نهاده و در رود نيل بيندازد.
و زنان و دختران آنها را زنده ميگذاردند و بعنوان کنيزي و خدمتگزاري از آنها استفاده مينمودند و مورد شکنجه و آزار قرار ميدادند.
و بالجمله بني اسرائيل در منتهي درجه شکنجه و فشار و سختي بودند و بزرگترين تفضل خدا بر آنها اينکه بود که آنان را از چنگال دشمن رهايي بخشيد و دشمنان آنان را هلاک فرمود و البته بايد متذکر چنين نعمتي باشند. و شايد وجه اختلاف تعبير از نجات در اينکه آيه و آيه بعد اختلاف در نحوه نجات باشد که اولي از آل فرعون و دومي از دريا بوده است.