اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَم تَأمُرُهُم أَحلامُهُم بِهذا أَم هُم قَومٌ طاغُونَ (32)
آيا صاحبان عقول آنها و عقل آنها وادار کرده آنها را باين نسبتهاي زشت که به شما ميدهند يا آنکه خود آنها از روي طغيان و سرکشي اينکه نسبتها را ميدهند.
أَم تَأمُرُهُم أَحلامُهُم بِهذا احلام را دو نحو تفسير کردند 1- مراد عقول است
جلد 16 - صفحه 307
يعني عقل آنها آنها را وادار و امر کرده باين مزخرفات 2- بزرگان آنها که آنها را صاحب عقول ميدانند به آنها امر کردهاند چنانچه فرداي قيامت ميگويند وَ قالُوا رَبَّنا إِنّا أَطَعنا سادَتَنا وَ کُبَراءَنا فَأَضَلُّونَا السَّبِيلَا احزاب آيه 67 اينکه نيست زيرا نه خود آنها و نه کبراء آنها عقل ندارند چنانچه در وصف آنها ميفرمايد صُمٌّ بُکمٌ عُميٌ فَهُم لا يَعقِلُونَ بقره آيه 166.
أَم هُم قَومٌ طاغُونَ چنين است طغيان و سرکشي و زير بار دين نرفتن آنها را به اينکه مزخرفات وادار کرده و لذا گفتند: ام در اينجا بمعني بل است يعني بلکه اينها طاغي بودند.
اقول ظاهرا هر دو بوده هم اکابر آنها و رؤساء آنها آنها را اضلال کردند و هم خود اينها طاغي بودند و آيه شريفه از براي ترديد نيست زيرا بر خداوند مشکوک نيست بلکه مراد اينست که يک قسمت آنها براي اضلال اکابر آنها بودند و يک قسمت که خود اکابر آنها اينکه نسبتها را ميدادند از جهت طغيان بوده به عبارت ديگر اکابر از جهت طغيان و ضعفاء از جهت متابعت و اللّه العالم.