اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بِسم‌ِ اللّه‌ِ الرَّحمن‌ِ الرَّحِيم‌ِ
وَ النَّجم‌ِ إِذا هَوي «1» ما ضَل‌َّ صاحِبُکُم وَ ما غَوي «2»
قسم بستاره زماني که سقوط ميکند گمراه نشده است صاحب شما پيغمبر اکرم و براه باطل نرفته است.
وَ النَّجم‌ِ إِذا هَوي بعضي گفتند: مراد قرآن مجيد است که نجوما نازل شده در مدّت بيست دو سال از اوّل بعثت تا حين رحلت و اطلاق نجم بر قرآن براي اينکه است که دفعة نازل نشده بلکه متفرقا نازل شده. بعضي گفتند: مراد ستاره ثريّا است که در موقع طلوع فجر غائب ميشود. بعضي گفتند: مراد مطلق نجوم است که در صبح غائب ميشوند بواسطه ضياء شمس و الف و لام النجم براي جنس است نه عهد. بعضي گفتند: مراد شهاب است که رجوم شياطين است چنانچه ميفرمايد:
وَ لَقَد جَعَلنا فِي السَّماءِ بُرُوجاً وَ زَيَّنّاها لِلنّاظِرِين‌َ وَ حَفِظناها مِن کُل‌ِّ شَيطان‌ٍ رَجِيم‌ٍ إِلّا مَن‌ِ استَرَق‌َ السَّمع‌َ فَأَتبَعَه‌ُ شِهاب‌ٌ مُبِين‌ٌ حجر آيه 16 تا 18 لکن اخبار زيادي از عامّه و خاصّه داريم که از حضرت رسالت پرسيدند که پس از شما کيست جانشين شما و خليفه و وصي‌ّ شما! فرمود: آن کسي است که فلان ستاره فلان شب سقوط ميکند در خانه هر کس سقوط کرد او است خليفه و جانشين من تمام انتظار داشتند ديدند در خانه امير المؤمنين سقوط کرد. اقول: آنچه بنظر ميرسد مراد جنس نجم است نه نجم مخصوص و مراد از هوي هم مطلق سقوط و غيبوبيّت است و اخبار هم بيان مصداق است. و يکي از مصاديق آن در آخر دنيا و قيام قيامت است که ميفرمايد: إِذَا السَّماءُ انفَطَرَت وَ إِذَا الکَواکِب‌ُ انتَثَرَت انفطار آيه 1 و 2 و نيز ميفرمايد: إِذَا الشَّمس‌ُ کُوِّرَت وَ إِذَا النُّجُوم‌ُ انکَدَرَت تکوير آيه 1 و 2 مسئلة:
خداوند بآثار قدرت خود قسم ميخورد ولي در باب قسم براي مکلفين بايد باسم
جلد 16 - صفحه 322
جلاله باشد سه صيغه قسم (باللّه تاللّه و اللّه) چنانچه قبلا هم اشاره شد.
ما ضَل‌َّ صاحِبُکُم خطاب بمؤمنين است و مراد از صاحبکم رسول اللّه (ص) است و ضلالت گمراهي است مقابل هدايت ميفرمايد: پيغمبر اکرم (ص) در ضلالت و گمراهي نيست، بلکه کار او هدايت است. چنانچه ميفرمايد: وَ إِنَّک‌َ لَتَهدِي إِلي صِراطٍ مُستَقِيم‌ٍ شوري آيه 52.
وَ ما غَوي غوايت مقابل رشد است که راه باطل است، يعني حضرت رسالت براه باطل نميرود آنچه ميگويد و آنچه ميکند حق است و صدق است و عين صلاح و رشد است از روي سفاهت و جهالت و بي شعوري و بي‌ادراکي نيست و بر خلاف حق نيست تمام عين حقيقت است.