اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ ما لَهُم بِه‌ِ مِن عِلم‌ٍ إِن يَتَّبِعُون‌َ إِلاَّ الظَّن‌َّ وَ إِن‌َّ الظَّن‌َّ لا يُغنِي مِن‌َ الحَق‌ِّ شَيئاً «28»
وَ ما لَهُم بِه‌ِ مِن عِلم‌ٍ هيچ گونه مدرکي که مورث علم باشد ندارند فقط
جلد 16 - صفحه 334
حدس و خيال بافيست و اعجب از اينها در ميان همين عوام که شمايل پنج آل عبا را بر مي‌دارند جبرئيل را دو بال صورتش را شبيه صورت زنها مي‌کشند از اينها سؤال کنيد شما جبرئيل را ديده‌ايد باين صورت و شکل.
إِن يَتَّبِعُون‌َ إِلَّا الظَّن‌َّ مثل همين خيالاتي که در ذهن در مي‌آيد که هر چرا تصور کند يک صورتي در ذهن به او مي‌دهد مثل تصور انبياء سلف بر هر کدام يک صورتي تصور مي‌کند بر ائمّه طاهرين بر ملائکه بر جن بر عرش و کرسي و بهشت و جهنّم و آسمان‌ها حتي بسياري براي خدا هم يک شکل و صورتي تصور مي‌کنند که امير المؤمنين در حديث است فرمود
(کلما ميزتموه باوهامکم فهو مخلوق مثلکم مردود اليکم)
وَ إِن‌َّ الظَّن‌َّ لا يُغنِي مِن‌َ الحَق‌ِّ شَيئاً ظن در باب عقائد هيچگونه حجيتي ندارد لذا در ايمان گفتيم چهار چيز لازم است.
1- يقين قطعي بآنچه در ايمان مدخليت دارد شک و ظن و وهم و شبهه باعث زوال ايمان مي‌شود اگر شبهه آمد بايد به فوريّت رفت نزد اهلش و رفع شبهه نمود.
2- اعتقاد قلبي دل بستگي و در بند بودن.
3- اقرار که کفر جحودي نباشد.
4- تسليم که اسلام از همين مادّه است و امّا در باب احکام و فروع دين آنچه که از ضروريات دين و مذهب و قطعيّات باشد که يقيني است و امّا غير اينها ظن متآخم به علم که يقين عرضي مي‌گويند و اطمينانش مينامند که احتمال خلافش موهون و ضعيف باشد حجت است و امّا ظن مطلق چون در زمان غيبت بلکه در عصر ائمّه اسباب يقين نداشتند و باب علم منسدّ بود شارع مقدس اماراتي را معتبر نموده و همچنين در موضوعات بسيار مثل ظواهر آيات و اخبار صحيحه وارده از ائمه اطهار و شهادت عدول در موضوعات و ساير امارات شرعيّه مثل يد مسلم و سوق و قول ذي اليد و در باب احکام يا اجتهاد يا احتياط يا تقليد و در موضوعات حکم مجتهد جامع الشرائط و ادله شرعيّه چهار است کتاب، سنت، اجماع، عقل.