سوره نجم(النجم)، آیه ۲۸ · جزء ۲۷ · صفحه ۵۲۷
وَمَا لَهُم بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِن يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئًا
آنها هرگز به این سخن دانشی ندارند، تنها از گمان بیپایه پیروی میکنند با اینکه «گمان» هرگز انسان را از حقّ بینیاز نمیکند!
معنی کلمات و عبارات
«بِهِ»: به آن سخنی که درباره ماده بودن فرشتگان میگویند. مرجع ضمیر (ه) قول، یا مذکور تسمیه است. «إِنَّ الظَّنَّ لا یُغْنِی مِنَ الْحَقِّ شَیْئاً»: (نگا: یونس / ). ظن بجای یقین نمینشیند و سودی نمیبخشد.
نزول
سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - اظهارات مشرکان در مورد فرشتگان، بى بهره از واقعیت و متکى بر حدس و گمان «لیسمّون الملئکة ... و ما لهم به من علم إن یتّبعون إلاّ الظنّ»
۲ - حقیقت «ملایک»، غیر قابل دسترسى براى انسان با حدس و گمان «لیسمّون الملئکة ... و ما لهم به من علم إن یتّبعون إلاّالظنّ»
۳ - پندارگریى و گمان محورى، شالوده هویت مشرکان بى باور به آخرت «إنّ الذین لایؤمنون بالأخرة ... إن یتّبعون إلاّ الظنّ»
با توجه به حصر در «إن یتّبعون إلاّ الظنّ»، مطلب بالا استفاده مى شود.
۴ - ناباوران نسبت به آخرت، گرفتار توهمات و خرافات در معارف اعتقادى خویش «إنّ الذین لایؤمنون بالأخرة ... و ما لهم به من علم إن یتّبعون إلاّ الظنّ»
برداشت یاد شده با توجه به این نکته است که «ظن» در آیه شریفه، مفهوم گسترده لغوى آن را دارد; که حتى شامل توهمات و احتمالات ضعیف نیز مى شود.
۵ - کارایى نداشتن حدس و گمان، براى دستیابى انسان به حق و حقیقت «و إنّ الظنّ لایغنى من الحقّ شیئًا»
۶ - لزوم اتکاى معارف و عقاید، بر شالوده یقین و برهان; و نه حدس و گمان «و إنّ الظن لایغنى من الحقّ شیئًا»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
حقیقت ملائکهخرافه پرستی مکذبان آخرتخیال پردازی مشرکاناهمیت یقین در عقیدهپیروی از ظنصفات مشرکانبی ارزشی ظنبی منطقی عقیده مشرکاناهمیت برهان در عقیده
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۴)
- پیروی از ظن، سبب کفر به اخرت+۱ آیه
- پیروی از گمان (در معارف دین) امری ناروا و مورد سرزنش خداوند+۵ آیه
- نام بردن فرشتگان به صورت فرزندان و دختران خدا از سوی مشرکان، پیامد پیروی انها از گمان خود+۱ آیه
- ممنوع بودن پیروی از گمان (در معارف دینی)+۳ آیه
- فرشتگان را دختران خدا خواندن، سخنی افتراامیز از سوی مشرکان به خداوند+۸ آیه
- جهل، زمینهای برای قلمداد کردن ملایکه به عنوان دختران خدا+۳ آیه
- نسبت دادن فرزند به خدا از مصادیق افترا+۸ آیه
- علم و اگاهی، مانع افترا به خداوند+۳ آیه
- فرشتگان را دختر خدا دانستن، سخنی افتراامیز از سوی مشرکان+۱۰ آیه
- جهل، زمینهای برای قلمداد کردن ملایکه، در جایگاه دختران خدا+۳ آیه
- شرک، زاییده جهل+۴ آیه
- حرمت پیروی از گمان، در معارف+۱ آیه
- ناتوانی و بیاعتباری گمان، از رساندن انسان به حق+۱ آیه
- حرمت افترا به ملایکه، مبنی بر دختر خدا دانستن انان+۷ آیه
- حرمت پیروی از گمان، در امور اعتقادی+۹ آیه
- ممنوع بودن پیروی از گمان، در معارف دینی+۴ آیه
- تقلید از پدران در دین، بر پایه ظن و گمان+۱ آیه
- قران، از مصادیق ذکر خدا+۱ آیه
- شرکورزی، ایینی فاقد پشتوانه علمی و منطقی+۵ آیه
- شرکورزی، برخاسته از گمان و خیالهای واهی+۹ آیه
- مبارزه اسلام و قران، با عقاید و مظاهر شرک الود+۴ آیه
- پیروی مشرکان، از گمان خود، در شرک و بت پرستی+۶ آیه
- اعراض و رویگردانی از مشرکان، از روشهای برخورد با مشرکان+۲ آیه
- مشرکان، افرادی سطحی نگر و دارای بینشی محدود+۴ آیه
- فرشتگان را دختران خدا دانستن، از شناختهای سطحی مشرکان+۴ آیه
- سطحی بودن شناختهای مبتنی بر حدس و گمان و تخیّل+۷ آیه
- پندار ضلالت پیشگان، مبنی بر دختر خدا بودن ملایکه+۳ آیه
- پندارگرایی و پیروی از ظن، عامل ضلالت و گمراهی مشرکان+۲ آیه
- حرمت پیروی از ظن و گمان، در امور اعتقادی+۹ آیه
- بی اعتباری ظن و گمان، در شناخت حقیقت ملایکه+۱ آیه
- عدم جایگزینی ظن و گمان، در ارایه حق به جای علم+۱ آیه
- نامگذاری فرشتگان به نام دختران خداوند، مبتنی بر پیروی از ظن و گمان+۱ آیه
- ناباوری به اخرت، عامل پیروی از ظن و گمان+۱ آیه
- پیروی از ظن در مسایل اعتقادی، موجب سرزنش+۳ آیه
- پیروی از ظن و گمان، باعث محرومیّت از رسیدن به حق+۱ آیه
- دختران خدا خواندن فرشتگان، غیر علمی و متکی بر ظنّ و گمان+۳ آیه
- تبعیّت مشرکان از گمان و خیالهای واهی، مایه شرکورزی انان+۱۰ آیه
- علم و اگاهی، مانع افترا به خداوند+۳ آیه
- منافات داشتن شرک، با علم و اگاهی+۲ آیه
- مبتنی ساختن عقیده، رفتار و سخن بر علم، لازم و ضروری+۵ آیه
- علم کافران مشرک به دختر و فرزند خدا بودن فرشتگان، سطحی و برخاسته از گمان+۲ آیه
- نسبت دادن فرزند به خدا، از مصادیق افترا+۸ آیه
- فرشتگان را دختر خدا دانستن، از افتراهای مشرکان در باره فرشتگان+۱۱ آیه
- نامگذاری فرشتگان به نام دختران خدا، فاقد پشتوانه علمی، و برخاسته از ظنّ و گمان+۳ آیه