تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
ذلِکَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اهْتَدى (30)
ذلِکَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ: اين دوستى دنيا و اختيار آن، غايت رسيدن ايشان است از دانش، يعنى نهايت علمشان صرف همت است در متمتعات عاجله و لذات فانيه دنيويه و اعراض از تدبر در امور اخرويه باقيه. و شبهه‌اى نيست در اينکه طالب اين مطلب خسيس، در حکم بهائم است که طباع ايشان مصروف است بر لذايذ و اکل و آجل، و اصلا نظر نمى‌کند در عواقب آجل.
و در ادعيه مأثوره از ائمه هدى عليهم السّلام وارد است: «اللّهم لا تجعل الدّنيا اکبر همّنا و لا مبلغ علمنا» «1» بعد از آن به جهت تعليل امر به اعراض مى‌فرمايد: إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ:
بدرستى که پروردگار تو او است داناتر، بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ: به کسى که گمراه شده و عدول نموده از راه او که طريق مستقيم و منهج قويم است، وَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اهْتَدى: و او است داناتر به کسى که راه يافته به حق و اسلام، يعنى پروردگار تو همه را مى‌داند و مى‌شناسد، هيچ چيز بر او پوشيده و پنهان نيست و هريک را به فراخور عمل خود جزا خواهد بود. مراد آنکه چون او سبحانه عالم است به آنکه از ايشان، کدام اجابت دعوت تو را و کدام امتناع نمايد، پس نفس نفيس خود را به رنج و تعب مينداز در هدايت دعوت آنان، بر تو همين ابلاغ است و اتمام حجت.
تنبيه: آيه شريفه اشعار است بر مذمت طالبين دنياى دنيه و متمتعين به لذايذ فانيه که همت خود را در تحصيل آن گماشته و عمر عزيز گرانبها را در آن صرف
«1» مفاتيح الجنان، شيخ عباس قمى، باب دوم، اعمال شب نيمه شعبان- ذيل دعاى ششم از حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله.
جلد 12 - صفحه 342
نمايند، هر آينه پشت پا بر بخت خود زده و ترقيات و کمالات معنوى و سعادت ابدى و نعمت سرمدى را از خود بازداشته، عاقبت حسرت و ندامت را به سوء اختيار فراهم سازند.
در کتاب کافى- از حضرت صادق عليه السّلام: قال: من اصبح و امسى و الدّنيا اکبر همّه جعل اللّه تعالى الفقر بين عينيه و شتّت امره و لم ينل من الدّنيا الّا ما قسم له و من اصبح و امسى و الاخرة اکبر همّه جعل اللّه تعالى الغنى فى قلبه و جمع له امره «1».
فرمود: هر که صبح کند و شب نمايد و دنيا بزرگترين قصد او باشد، قرار دهد خدا فقر را پيش چشم او و متفرق سازد امر او را و نرسد دنيا را مگر آنچه قسمت شده براى او؛ و هر که صبح و شب نمايد و آخرت بزرگترين قصد او باشد، قرار دهد خداى تعالى بى‌نيازى را در قلبش و جمع فرمايد براى او آمر او را.