آیه ۳۰ سوره نجم

سوره نجم(النجم)، آیه ۳۰ · جزء ۲۷ · صفحه ۵۲۷

ذَٰلِكَ مَبْلَغُهُم مِّنَ الْعِلْمِ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اهْتَدَىٰ

این آخرین حدّ آگاهی آنهاست؛ پروردگار تو کسانی را که از راه او گمراه شده‌اند بهتر می‌شناسد، و (همچنین) هدایت‌یافتگان را از همه بهتر می‌شناسد!

معنی کلمات و عبارات
«مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ»: منتهای دانش و آگاهی ایشان. نهایت فرزانگی و اطلاع آنان.
نزول

سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - افق دید و نگرش مشرکان خداگریز، محصور در محدوده دنیا و مظاهر آن «و لم یرد إلاّ الحیوة الدنیا . ذلک مبلغهم من العلم» «ذلک» اشاره به دنیاگرایى مشرکان دارد; یعنى، دنیاگرایى منتهاى دانش آنان است. ۲ - گرایش هاى مادى و معنوى انسان، متأثر از محدوده دید و بینش او است. «و لم یرد إلاّ الحیوة الدنیا ذلک مبلغهم من العلم» عبارت «ذلک مبلغهم...»، مى تواند جنبه تعلیلى براى دنیامدارى مشرکان داشته باشد; یعنى، چون آنان از درک معارف معنوى عاجزاند، بنابراین تمامى همت خویش را در دنیا و مظاهر آن خلاصه کرده اند. ۳ - اندیشه محدود مشرکان، مانع از تأثیر پیام وحى در آنان «فأعرض عن من ... ذلک مبلغهم من العلم» در صورتى که «ذلک مبلغهم...» بیانگر فلسفه تکلیف اعراض براى پیامبر(ص) باشد، مفاد آن چنین مى شود: چون محدوده دانش مشرکان از دنیا فراتر نمى رود، بنابراین از درک معارف معنوى عاجزاند. پس از آنان روى بگردان; زیرا پیام هاى الهى در عناصرى مانند آنان تأثیر ندارد. ۴ - خرافات و موهومات، اوج دید و نگرش مشرکان دنیاگرا «لیسمّون الملئکة تسمیة الأُنثى و ما لهم به من علم ... ذلک مبلغهم من العلم» برداشت بالا بنابراین نکته است که «ذلک» اشاره به عقاید خرافى مشرکان در مورد دختر انگاشتن ملائکه براى خداوند، داشته باشد. ۵ - اندیشه خرافى مشرکان در مورد فرشتگان، برخاسته از افق محدود دانش و بینش آنان «لیسمّون الملئکة تسمیة الأُنثى ... ذلک مبلغهم من العلم» با توجه به این که موضوع اصلى آیات پیشین، طرد و نقد اندیشه خرافى مشرکان درباره دختر انگاشتن فرشتگان براى خداوند بود; مى توان استفاده کرد که عبارت «ذلک مبلغهم...»، فلسفه رواج این عقیده خرافى را در میان آنان تبیین مى کند. ۶ - هدایت یافتگان و گمراهان، تحت احاطه علمى کامل خداوند «إنّ ربّک هو أعلم بمن ضلّ عن سبیله و هو أعلم بمن اهتدى» ۷ - هدایت ناپذیرى مشرکان خداگریز، موجب فرمان الهى به پیامبر(ص) در روى گردانى از تبلیغ و هدایت آنان «فأعرض عن من تولّى ... إنّ ربّک هو أعلم» با توجه به این که جمله «إنّ ربّک...» تعلیل براى «فأعرض...» است، مطلب بالا استفاده مى شود. ۸ - مکلف نبودن پیامبر(ص) به هدایت گمراهان حق ناپذیر، نمودى از ربوبیت خداوند در حق آن حضرت «فأعرض عن من تولّى ... إنّ ربّک هو أعلم بمن ضلّ عن سبیله» ذکر «ربّک» پس از تعیین محدوده تبلیغ براى پیامبر(ص)، مى تواند ناظر به مطلب بالا باشد. ۹ - خداگریزى و دنیامحورى، بارزترین نمود انحراف و گمراهى «تولّى عن ذکرنا و لم یرد إلاّ الحیوة الدنیا ... هو أعلم بمن ضلّ عن سبیله»
تفسیر (۸)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۱)
  • گمراهی و انحراف انسان، برخاسته از سوء اختیار وی+۵ آیه
  • ازاد و مختار بودن انسان، در انتخاب راه درست+۵ آیه
  • لزوم رعایت استعداد و قابلیّت افراد، در استفاده از فرصتها و امکانات تبلیغی+۱ آیه
  • محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۴ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۵ آیه
  • دنیاگرایی مشرکان، نشیت گرفته از حسگرایی و معرفت محدود انان به محسوسات+۲ آیه
  • دنیاطلبی، نمود انحراف و گمراهی+۲ آیه
  • دنیاطلبی، موجب ضلالت و گمراهی+۳ آیه
  • اعراض از ذکر و یاد خدا، موجب ضلالت و گمراهی+۱ آیه
  • دین خداوند، از موارد سبیل الله+۷ آیه
  • مشرکان، افرادی سطحی نگر و دارای بینشی محدود+۱ آیه
  • دنیاگرایی مشرکان، نشات گرفته از حس گرایی و معرفت محدود انان به محسوسات+۲ آیه
  • فرشتگان را دختران خدا دانستن، از شناختهای سطحی مشرکان+۲ آیه
  • هدایت ناپذیری برخی مشرکان+۲ آیه
  • سطحی بودن شناختهای مبتنی بر حدس و گمان و تخیّل+۴ آیه
  • اعراض از یاد خداوند، بارزترین نشانه گمراهی+۳ آیه
  • انسانها، مختار در انتخاب راه هدایت و یا ضلالت+۷ آیه
  • ضلالت مشرکان، باعث فرمان خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله) برای اعراض از انها+۱ آیه
  • پندار ضلالت پیشگان، مبنی بر دختر خدا بودن ملایکه+۳ آیه
  • اگاهی همه جانبه خداوند از گمراهان، تهدیدی برای انها+۴ آیه
  • رویگردانی از ذکر خدا، عامل گمراهی+۱ آیه
  • پندارگرایی و پیروی از ظن، عامل ضلالت و گمراهی مشرکان+۲ آیه
  • دلبستگی به دنیا و ترجیح ان بر اخرت، عامل گمراهی کافران+۲ آیه
  • ایمان نیاوردن به اخرت، موجب گمراهی+۱ آیه
  • علم کافران مشرک به دختر و فرزند خدا بودن فرشتگان، سطحی و برخاسته از گمان+۲ آیه
  • علم خدا به اعمال انسانها، تضمین کننده پاداش دقیق انان در قیامت
  • علم خداوند، مبنای مجازاتهای او
  • علم خداوند، نسبت به حال گمراهان و منحرفان+۴ آیه
  • اگاهی و علم خداوند، نسبت به هدایت یافتگان+۶ آیه
  • علیم / اسماوصفات+۵ آیه
  • شناخت استعداد و قابلیّت مخاطب و برخورد متناسب با انان، از ماموریّتهای تبلیغی محمّد صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • محمّد صلی الله علیه و اله، تحت تربیت خاصّ خداوند+۲ آیه
  • سختکوشی و اشتیاق شدید پیامبر صلی الله علیه و اله برای هدایت گمراهان+۳ آیه
  • تمایل طبیعی پیامبر صلی الله علیه و اله به هدایت تمامی انسانها، حتّی دنیاپرستانِ رویگردان از یاد خدا+۱ آیه
  • مختار بودن انسانها، در انتخاب راه هدایت یا گمراهی+۶ آیه
  • تفاوت انسانها، در برخورداری از زمینههای هدایت+۲ آیه
  • ذکر و یاد خدا، راهبر ادمی به سعادت و هدایت واقعی+۳ آیه
  • اعراض از ذکر خدا و دنیاطلبی، سبب هدایت ناپذیری+۱ آیه
  • اعراض و رویگردانی از ذکر خدا، مانع هدایت+۴ آیه
  • دلبستگی به زندگی دنیا، از موانع هدایت الهی+۲ آیه
  • خداوند، عالم و اگاه به هدایتیافتگان راه خدا+۳ آیه
واژه‌ها