1- با بيان نشانه‌ها، خوبان را معرّفى کنيم. الَّذِينَ أَحْسَنُوا بِالْحُسْنَى ... الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ
2- انجام کارهاى خوب، زمانى ارزشمند است که همراه با تقوا و دورى از گناه باشد. أَحْسَنُوا ... يَجْتَنِبُونَ کَبائِرَ
3- اجتناب از گناه بايد سيره و ملکه انسان باشد. «يَجْتَنِبُونَ» (فعل مضارع نشانه استمرار و دوام است)
4- روشن‌ترين نشانه نيکوکاران، دورى از گناهان کبيره و گناهانى است که قبح بيشترى دارند. الَّذِينَ أَحْسَنُوا ... الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ کَبائِرَ الْإِثْمِ وَ الْفَواحِشَ
5- نزديک شدن به گناه، انسان را به گناه مى‌کشاند. (لذا قرآن، واژه اجتناب و دورى از گناه را به کار برده است.) «يَجْتَنِبُونَ کَبائِرَ»
6- در زمين به سراغ فرشته نگرديد، انسان، جايزالخطا است و حتّى نيکوکاران در معرض لغزش و خطا هستند. الَّذِينَ أَحْسَنُوا ... الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ ... إِلَّا اللَّمَمَ
7- مربّى بايد خطاپوش باشد و از يک سرى لغزش‌ها، گذشت کند. «إِلَّا اللَّمَمَ»
8- از گناهانى که لحظه‌اى انجام مى‌گيرد و لجاجت و اصرارى بر آن نيست، بايد گذشت. «إِلَّا اللَّمَمَ»
9- انگيزه در عمل، اثر دارد. گناهانى که با انگيزه سرپيچى و نافرمانى صورت نمى‌گيرد، مورد عفو است. «إِلَّا اللَّمَمَ»
10- مغفرت الهى، دليل و توجيهى براى گناه کردن نيست، در هر حال بايد از گناه اجتناب کنيم. يَجْتَنِبُونَ ... واسِعُ الْمَغْفِرَةِ
11- حتّى مرتکبين گناه کبيره، نبايد از رحمت الهى مأيوس شوند. «إِنَّ رَبَّکَ واسِعُ الْمَغْفِرَةِ»
«1». ضحى، 11.
جلد 9 - صفحه 330
12- خداوند، هم علم دارد و هم قدرت ولى در عين حال خطاپوش است. «واسِعُ الْمَغْفِرَةِ هُوَ أَعْلَمُ بِکُمْ إِذْ أَنْشَأَکُمْ مِنَ الْأَرْضِ»
13- خداوند نه تنها امروز ما، بلکه دوران پست جنينى ما را نيز مى‌داند، پس فخرفروشى نکنيم. «إِذْ أَنْتُمْ أَجِنَّةٌ فِي بُطُونِ أُمَّهاتِکُمْ»
14- کسانى که از گناه دورى مى‌کنند، گرفتار خودستايى نشوند. يَجْتَنِبُونَ کَبائِرَ ...
فَلا تُزَکُّوا أَنْفُسَکُمْ
15- توجّه به ناچيزى و ضعف و ذلت سابق، انسان را از خودستايى باز مى‌دارد.
«إِذْ أَنْتُمْ أَجِنَّةٌ فِي بُطُونِ أُمَّهاتِکُمْ فَلا تُزَکُّوا أَنْفُسَکُمْ»
16- اصلاح رفتار مردم بايد از طريق اصلاح عقايد باشد. عقيده به علم و نظارت الهى انسان را از خودستايى باز مى‌دارد. هُوَ أَعْلَمُ ... فَلا تُزَکُّوا أَنْفُسَکُمْ
17- اگر کمالى داريم همه از اوست، چرا به خود افتخار مى‌کنيم. أَنْشَأَکُمْ مِنَ الْأَرْضِ ... فَلا تُزَکُّوا أَنْفُسَکُمْ
18- با تظاهر به تقوا، انسان متّقى نمى‌شود. «هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقى»