آیه ۳۲ سوره نجم

سوره نجم(النجم)، آیه ۳۲ · جزء ۲۷ · صفحه ۵۲۷

الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَائِرَ الْإِثْمِ وَالْفَوَاحِشَ إِلَّا اللَّمَمَ إِنَّ رَبَّكَ وَاسِعُ الْمَغْفِرَةِ هُوَ أَعْلَمُ بِكُمْ إِذْ أَنشَأَكُم مِّنَ الْأَرْضِ وَإِذْ أَنتُمْ أَجِنَّةٌ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ فَلَا تُزَكُّوا أَنفُسَكُمْ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقَىٰ

همانها که از گناهان بزرگ و اعمال زشت دوری می‌کنند، جز گناهان صغیره (که گاه آلوده آن می‌شوند)؛ آمرزش پروردگار تو گسترده است؛ او نسبت به شما از همه آگاهتر است از آن هنگام که شما را از زمین آفرید و در آن موقع که بصورت جنینهایی در شکم مادرانتان بودید؛ پس خودستایی نکنید، او پرهیزگاران را بهتر می‌شناسد!

معنی کلمات و عبارات
«الَّذِینَ یَجْتَنِبُونَ کَبَآئِرَ الإِثْمِ وَ الْفَوَاحِشَ»: (نگا: شوری / ). «إِلاّ»: لکن. «اللَّمَمَ»: صغائر. گناهان کوچک، که مورد عفو خدایند (نگا: نساء / ). «أَجِنَّةٌ»: جمع جَنین. بچه‌ای که هنوز در شکم مادر است. «لا تُزَکُّوا أَنفُسَکُمْ»: خودستائی مکنید. از پاک بودن خود لاف مزنید و سخن مگوئید (نگا: نساء / ).
نزول

سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - پرهیز پیوسته و مستمر از زشتى ها و گناهان کبیره، از ویژگى هاى بارز نیک کرداران «و یجزى الذین أحسنوا ... الذین یجتنبون کبئر الإثم و الفوحش» استمرار، از فعل مضارع «یجتنبون» استفاده مى شود. ۲ - نیک کردارى به همراه اجتناب از گناهان کبیره، شرط برخوردارى از پاداش الهى «و یجزى الذین أحسنوا بالحسنى . الذین یجتنبون کبئر الإثم و الفوحش» ذکر «الذین یجتنبون...» - به دنبال «الذین أحسنوا» - مى تواند بیانگر شرط دوم براى بهره مندى انسان، از پاداش الهى باشد. ۳ - گناهان کبیره، داراى مراتب متفاوت * «یجتنبون کبئر الإثم و الفوحش» برداشت یاد شده بدین احتمال است که ذکر «الفواحش» - به دنبال «کبائر الإثم» - از قبیل ذکر خاص بعد از عام باشد. بنابراین «فواحش» عبارت است از گناهان کبیره اى که قبحى فزون تر دارند. ۴ - تأثیر ویرانگر و مخرب گناهان کبیره، در فرجام و سرنوشت انسان «و یجزى الذین أحسنوا بالحسنى . الذین یجتنبون کبئر الإثم و الفوحش» ۵ - لغزش هاى کوچک پرهیزکنندگان از گناهان کبیره، مورد بخشش خداوند «الذین یجتنبون ... إلاّ اللّمم إنّ ربّک وسع المغفرة» «لمم» در معانى گناه صغیره و گناهى که انسان هر از گاهى مرتکب آن شود، اطلاق مى گردد. برداشت بالا بر پایه معناى اول است. ۶ - گناهان اتفاقى در زندگى اجتناب کنندگان از کبائر، مورد عفو و اغماض الهى «الذین یجتنبون کبئر الإثم ... إلاّ اللّمم» برداشت یاد شده بدان احتمال است که مراد از «اللّمم» در آیه شریفه، گناهانى باشد که انسان به طور اتفاقى مرتکب آن مى شود. ۷ - انسان ها، حتى محسنان، در معرض ارتکاب لغزش ها و خطاهایند. «و یجزى الذین أحسنوا ... الذین یجتنبون کبئر الإثم و الفوحش إلاّ اللّمم» ۸ - پروردگار، داراى مغفرت گسترده و عفو بى کران «إنّ ربّک وسع المغفرة» ۹ - بخشش گناهان کوچک و یا گناهانى که انسان هر از گاهى مرتکب آن مى شود، نمود از تفضل و گستردگى عفو الهى است. «الذین یجتنبون ... الاّ اللّمم إنّ ربّک وسع المغفرة» با توجه به معانى واژه «اللّمم» و ارتباط عبارت «إنّ ربّک واسع المغفرة» با آن، برداشت بالا استفاده مى شود. ۱۰ - آگاهى کامل و قدرت نامحدود خداوند، آمیخته با خطاپوشى و مغفرت گسترده او «إنّ ربّک هو أعلم بمن ضلّ ... و للّه ما فى السموت و ما فى الأرض ... إنّ ربّک وسع المغفرة» از ارتباط آیات شریفه، مى توان استفاده کرد که خداوند در عین آگاهى کامل به عملکرد انسان ها و قدرت نامحدود او بر مجازات آنان، از کاستى هاى ایشان درمى گذرد. ۱۱ - احسان و علمکرد نیک آدمى، کفّاره خطاهاى کوچک او * «و یجزى الذین أحسنوا ... الذین یجتنبون ... إلاّ اللّمم» برداشت یاد شده بدین احتمال است که بخشودگى لغزش ها و خطاهاى کوچک محسنان، در اثر عملکرد نیک آنان صورت گرفته باشد. ۱۲ - خطاپوشى از لغزش هاى کوچک خطاکاران، رهنمود الهى به پیامبر(ص) و مبلغان دینى «الذین یجتنبون ... إلاّ اللّمم إنّ ربّک وسع المغفرة» واژه «إنّ ربّک» مى تواند تعریض به این باشد که پیامبر(ص) و رهبران الهى نیز باید این شیوه را برگزینند. ۱۳ - انسان، در طول حیات خویش، تحت احاطه علم گسترده الهى است. «هو أعلم بکم إذ أنشأکم من الأرض و إذ أنتم أجنّة فى بطون أُمّهتکم» ۱۴ - ضعف و فتور طبیعى انسان، عامل مغفرت بى کران الهى نسبت به وى «إنّ ربّک وسع المغفرة هو أعلم بکم» ۱۵ - خاک و عناصر آن، ماده اصلى پیدایش انسان به اراده الهى «إذ أنشأکم من الأرض» ۱۶ - مخفى ترین دوره رشد و پیدایش انسان (دوره جنین)، آشکار و نمایان در پیشگاه خداوند «هو أعلم بکم ... و إذ أنتم أجنّة فى بطون أُمّهتکم» ۱۷ - تأثیرات ناخواسته دوره جنینى در شخصیت انسان، عامل خطاپوشى و مغفرت الهى، نسبت به وى * «إنّ ربّک وسع المغفرة هو أعلم بکم ... و إذ أنتم أجنّة فى بطون أُمّهتکم» عبارت «إذ أنتم أجنّة...» مى تواند توضیح و تعلیل براى «إنّ ربّک واسع المغفرة» باشد. بدین معنا که انسان در دوره جنین، خواه ناخواه تأثیراتى مى پذیرد و آثار آن بر خداوند نمایان و آشکار است. ازاین رو خداوند با عفو و اغماض با او برخورد مى کند. ۱۸ - لزوم اجتناب از دعوى بى گناهى و پاکى، در برابر خداوندِ آگاه به آشکار و نهان انسان ها «هو أعلم بکم ... فلاتزکّوا أنفسکم» ۱۹ - خودستایى، زاییده غفلت انسان از علم احاطه دار خداوند «هو أعلم بکم ... فلاتزکّوا أنفسکم» تفریع «فلاتزکّوا أنفسکم» بر «هو أعلم...»، نشانگر آن است که تزکیه نفس و ستایش هاى دروغین انسان از خویش، نتیجه غفلت او از علم نامحدود خداوندى است. ۲۰ - ستایش از خویشتن و دعوى پاکى، با وجود زمینه هاى طبیعى آلودگى به گناه، امرى ناروا و ناشایست * «هو أعلم بکم ... و إذ أنتم أجنّة فى بطون أُمّهتکم فلاتزکّوا أنفسکم» ذکر «أنشأکم من الأرض» و «أنتم أجنّة» احتمالاً براى آن است که انسان خاکى - که دوران جنینى را گذرانده و از عوامل مختلف تأثیر پذیرفته است - چگونه مى تواند ادعاى پاکى و خطاناپذیرى، داشته باشد. ۲۱ - خداوند، آگاه به تقواپیشگان راستین «فلاتزکّوا أنفسکم هو أعلم بمن اتّقى» ۲۲ - مبادرت به نیکى و پرهیز از گناه و زشتى، تجلى تقواپیشگى است. «و یجزى الذین أحسنوا بالحسنى . الذین یجتنبون کبئر الإثم و الفوحش ... هو أعلم بمن اتّقى» ارتباط آیات شریفه، نشانگر آن است که مراد از «من اتّقى» همان «الذین أحسنوا و...» مى باشد.
تفسیر (۸)
روایات و احادیث

۲۳ - «دخل عمروبن عبید على أبى عبداللّه(ع) ...قال اُحبّ أن أعرف الکبائر من کتاب اللّه عزّوجلّ فقال: نعم، أکبر الکبائر الإشراک باللّه ... و بعده الإیاس من روح اللّه... ثمّ الأمن مکر اللّه ... و منها عقوق الوالدین... و قتل النفس... و قذف المحصنة... و أکل مال الیتیم... و الفرار من الزحف... و أکل الربا... و السحر... و الزنا... و الیمین الغموس الفاجرة... و الغلول... و ترک الصلاة متعمداً و نقض العهد و قطیعة الرحم...; [منبع: کافى، ج ۲، ص ۲۸۵، ح ۲۴; نورالثقلین، ج ۵، ص ۱۶۰- ، ح ۵.] عمروبن عبید (از علماى عامه) وارد بر امام صادق(ع) شد و گفت: دوست دارم گناهان کبیره را از قرآن بشناسم. امام فرمود: آرى، بزرگ ترین گناه کبیره شرک به خداوند است، ...سپس ناامیدى از رحمت خدا... سپس ایمن بودن از مکر خدا... و از جمله کبائر آزار پدر و مادر...، کشتن نفس محترمه...، نسبت ناروا به زنان پاکدامن...، خوردن مال یتیم به ناحق...، فرار از میدان جنگ...، رباخوارى...، سحر...، زنا...، قسم دروغ ظالمانه...، خیانت در مال [منبع: کافى، ج ۲، ص ۲۸۵، ح ۲۴; نورالثقلین، ج ۵، ص ۱۶۰- ، ح ۵.]...، جلوگیرى از زکات واجب...، شهادت دروغ و یا کتمان شهادت حق...، خوردن خمر (مشروب مست کننده)، ترک نماز از روى عمد...، پیمان شکنى و قطع رحم... است». [منبع: کافى، ج ۲، ص ۲۸۵، ح ۲۴; نورالثقلین، ج ۵، ص ۱۶۰- ، ح ۵.] بعضى غلول را به معناى خیانت در غنائم و اموال عمومى گرفته اند. ۲۴ - «اسحاق بن عمار قال: قال أبو عبداللّه(ع) ... و سألته عن قول اللّه عزّوجلّ «الذین یجتنبون کبائر الإثم و الفواحش إلاّ اللّمم» قال: الفواحش الزنى و السرقة «و اللّمم» الرجل یلّم بالذنب فیستغفر اللّه منه; [منبع: کافى، ج ۲، ص ۴۲۲، ح ۳; نورالثقلین، ج ۵، ص ۱۶۱- ، ح ۶۴ و ۶۷.] اسحاق بن عمار گوید: از امام صادق(ع) از این سخن خداوند عزّوجلّ «الذین یجتنبون کبائر الإثم و الفواحش إلاّاللّمم» سؤال نمودم؟ حضرت فرمود: «فواحش» زنا و سرقت است و «لَمَمْ» گناهى است که شخص پس از اقدام به آن استغفار نماید [و از خدا عفو و آمرزش بطلبد]». ۲۵ - «دخل عمروبن عبید على الصادق(ع)... و قال: اُحبّ أن أعرف الکبائر من کتاب اللّه فقال... و اللواط «و الذین یجتنبون کبائر الإثم و الفواحش...»; [منبع: مناقب ابن شهرآشوب، ج ۴، ص ۲۵۱; بحارالأنوار، ج ۴۷، ص ۲۱۷، ح ۴.] عمروبن عبید بر امام صادق(ع) وارد شد... و گفت: دوست دارم گناهان کبیره را از قرآن بشناسم... امام [ضمن بیان گناهان کبیره ]فرمود: «لواط» هم یکى از آنها است و آیه «الذین یجتنبون کبائر الإثم و الفواحش...» را تلاوت نمود...». ۲۶ - «عن الحسن قال: قال رسول اللّه(ص) أتدرون ما اللّمم؟ قالوا: اللّه و رسوله أعلم قال هو الذى یلم بالخطرة من الزنا ثمّ لایعود، و یلم بالخطرة من شرب الخمر لایعود و یلم بالسرقة ثمّ لایعود; [منبع: الدرّالمنثور، ج ۷، ص ۶۵۶.] حسن [بصرى] گوید: رسول خدا(ص) فرمود: آیا مى دانید «لَمَم» چیست؟ گفتند: خدا و رسولش آگاه ترند، حضرت فرمود: «لمم» آن است که شخص به خطر زنا احیاناً آلوده مى شود. سپس از این گناه توبه مى کند و برنمى گردد و یا به گناه شرب خمر و یا سرقت گرفتار مى شود و با توبه هرگز به آن برنمى گردد».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۸)
  • پدید امدن انسانها از زمین، ایه خدا+۳ آیه
  • اجتناب از فحشا از مصادیق احسان+۱ آیه
  • اجتناب از گناهان کبیره از مصادیق احسان+۱ آیه
  • هشدار خداوند به مشرکان صدر اسلام از گرفتارشدن به عذاب استیصال همچون اقوام گذشته
  • خاک، از عناصر افرینش انسان+۴ آیه
  • پیراسته دانستن خویش از خطا و بروز حالت عجب، مورد نهی الهی+۱ آیه
  • اجتناب از گناهان کبیره، موجب برخورداری از ثوابهای الهی+۲ آیه
  • محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۵ آیه
  • لزوم پرهیز از ادعای تزکیه و خودستایی
  • اگاهی کامل خداوند به احوال انسان، دلیل لزوم پرهیز انسان از خودستایی
  • پرهیز از عُجب و خودپسندی، ثمره تقوا+۱ آیه
  • پرهیز از گناه، برخاسته از تقواپیشگی انسان+۱ آیه
  • توجّه به اگاهی خدا از تقواپیشگان، زمینهساز تقوا در انسان
  • غرور و خودپسندی، ناسازگار با مقام تقواپیشگی+۱ آیه
  • اگاهی خداوند، از دوران جنینی انسان+۳ آیه
  • حرام بودن فحشا+۲ آیه
  • حرمت گناه و نافرمانی از خدا+۲ آیه
  • وجوب اجتناب از گناهان کبیره+۱ آیه
  • مطلوبیّت تزکیه و خودسازی (دوری از صفات زشت و اراسته شدن به صفات نیک)+۱ آیه
  • خودستایی، حرام و ناپسند+۲ آیه
  • حرمت زنا+۲ آیه
  • حرمت هرگونه فحشا+۵ آیه
  • اگاهی خداوند، به فعالیّتهای رحم+۲ آیه
  • وجود زمین، قبل از افرینش انسان+۱ آیه
  • شکم مادران، محلّی مناسب برای زندگی جنین و تحوّلات ان
  • توجّه به علم خداوند و اگاهی او از اعمال انسانها، زمینه اجتناب از خودستایی
  • دوره رشد و پیدایش انسان (دوره جنین)، در احاطه علم غیبی خداوند
  • خودستایی، زاییده غفلت از علم خدا
  • کامل تر بودن علم خدا به اسرار درونی انسانها از خود انان
  • علم همه جانبه و برتر خداوند، نسبت به انسانها
  • احاطه علمی کامل خداوند، به جنین انسان و حیوانات و مراحل دگرگونی و تحوّلات انها+۴ آیه
  • ربوبیّت و پروردگاری خداوند، مقتضی علم و اگاهی کامل او به احوال انسانها
  • دانایی کامل خداوند، به تقواپیشگان
  • علیم / اسماوصفات+۱ آیه
  • تقواپیشگی، مانع غرور و خودپسندی
  • غرور و خودپسندی، خصلتی ناپسند و مورد نکوهش
  • غفلت از علم احاطه دار خداوند، موجب خودستایی انسان
  • عقل انسان، قادر بر تشخیص زشتی و قبح برخی امور+۵ آیه
  • ضرورت اجتناب، از گناهان کبیره+۲ آیه
  • اجتناب از گناهان کبیره و فحشا، از مصادیق احسان+۱ آیه
  • تقوا، زمینه ساز پرهیز ادمی از گناه+۱ آیه
  • گناهان، دارای دو قسم صغیره و کبیره+۲ آیه
  • حرمت گناه و نافرمانی از خداوند+۲ آیه
  • خودستایی، گناه و حرام+۲ آیه
  • سرقت، از جمله گناهان بزرگ و اشکار
  • گناه بودن فحشا و کارهای زشت+۵ آیه
  • محمّد صلی الله علیه و اله، تحت تربیت خاصّ خداوند
  • لزوم اجتناب انسان از ستایش و مدح خویش (خود ستایی)+۱ آیه
  • خودستایی و مدح انسان از خود و مبرّا دانستن خود از لغزش، مورد نهی خداوند
  • خودستایی، زاییده غفلت انسان از احاطه علمی خداوند به انسان
  • دوری از گناهان کبیره، زمینه ساز امرزش گناهان صغیره
  • اراسته شدن به تقوا، زمینه برخورداری از مغفرت الهی+۱ آیه
  • تقواپیشگان، مشمول مغفرت و امرزش پروردگار+۱ آیه
  • امرزش گناهان بندگان، جلوهای از ربوبیّت خداوند+۲ آیه
  • خودستایی انسان در حد تزکیه شمردن نفس خویش، زاییده غفلت انسان از علم احاطه دار خداوند
  • لزوم اجتناب از ادعای تزکیه نفس، در برابر خداوند اگاه به اشکار و نهان
  • تقوا، زمینه تزکیه نفس انسان
واژه‌ها