تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِبْراهِيمَ الَّذِي وَفَّى (37)
وَ إِبْراهِيمَ الَّذِي وَفَّى: و آنچه در صحف حضرت ابراهيم عليه السّلام که آن حضرت وفا نمود به نيکى آن را، يعنى بر وجه اتم آنچه مأمور بود بجا آورد.
تنبيه: مفسرين را در آن اقوالى است:
1- مراد، وفاى به احکام الهيه که تبليغ رسالت بود.
2- وفاى به آنچه خداوند عهد فرمود و به آن ممتحن ساخته. و تخصيص
«1» مجمع البيان ج 5 ص 179- 178.
جلد 12 - صفحه 350
توفيه به او به جهت آنست که متحمل چيزى شد که غير او متحمل نشدى مانند تسليم نفس در وقت انداختن به آتش، و صبر او در ذبح ولد در راه خدا، و به طلب مهمان رفتن هر روز و او را به اکرام تمام به مهمانخانه خود آوردن.
3- در کافى از حضرت باقر عليه السّلام سؤال شد از اين آيه، فرمود:
کلماتى را مبالغه مى‌نمود در آن. راوى پرسيد آن را، حضرت فرمود: هرگاه صبح مى‌نمود سه مرتبه مى‌گفت: اصبحت ربّى محمود و اصبحت لا اشرک باللّه شيئا و لا ادعوا معه الها و لا اتّخد من دونه وليّا. و هرگاه شب مى‌کرد همين کلمات را سه مرتبه مى‌گفت. خداوند نازل فرمود در باره او «و ابراهيم الذى وفى» «1».
4- در منهج «2»- از حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله مروى است: مراد آنکه در صبح و شام مى‌گفت: «فَسُبْحانَ اللَّهِ حِينَ تُمْسُونَ وَ حِينَ تُصْبِحُونَ ... تا حِينَ تُظْهِرُونَ» سوره روم آيه 16.
5- مراد توفيه، وفا نمودن به سى چيز است: ده عدد آن در سوره توبه «التَّائِبُونَ (الْعابِدُونَ) الْحامِدُونَ تا آخر»، و ده عدد آن در سوره احزاب «الْمُسْلِمِينَ وَ الْمُسْلِماتِ تا آخر»، و ده عدد آن در سوره مؤمنون «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ تا آخر».
6- مراد وفاء به ارکان اسلام است.
7- مراد مضمون «أَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعالَمِينَ» در جواب امر حق تعالى به او که (اسلم).
نکته: تقديم حضرت موسى به ذکر سبب آنست که صحف او اکثر بوده.