تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
حم «1» عسق «2» کَذلِکَ يُوحِي إِلَيْکَ وَ إِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِکَ اللَّهُ الْعَزِيزُ الْحَکِيمُ «3» لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ هُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ «4»
تَکادُ السَّماواتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْ فَوْقِهِنَّ وَ الْمَلائِکَةُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ يَسْتَغْفِرُونَ لِمَنْ فِي الْأَرْضِ أَلا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ «5»
ترجمه
اينچنين وحى ميکند بسوى تو و بسوى آنانکه بودند پيش از تو خداى تواناى درست کردار
براى او است آنچه در آسمانها و آنچه در زمين است و او است بلند رتبه بزرگ مقام
نزديک است آسمانها شکافته شوند از بالاشان و فرشتگان تسبيح ميکنند بستايش پروردگارشان و آمرزش ميطلبند براى هر که در زمين است آگاه باشيد که همانا خدا آمرزنده مهربانست.
تفسير
گذشته از آنچه راجع بفواتح السّور بطور کلّى و خصوص حم ذکر شده در معانى از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که معناى حم عسق الحکيم المثيب العالم السّميع القادر القوى است و قمّى ره از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که آن حروفى است مقطوع از اسم اعظم خدا که تأليف ميکند آنرا پيغمبر و امام پس ميباشد اسم اعظمى که چون خوانده شود خدا بآن اجابت ميکند و ظاهرا مفاد آيات شريفه آنستکه مانند آنچه در اين سوره است از معارف حقّه و مطالب حقيقيّه وحى ميکند بتو و ساير انبياء قبل خداوند ارجمند تواناى درست کردار محکم گفتار و براى او است ثابت و مستقرّ بملکيّت حقّه حقيقيّه و بسلطنت تامّه عامّه آنچه در آسمانها و آنچه در زمين است و او است بلند مرتبه و بزرگى که بزرگيش بوصف در نيايد و براى تصوير رفعت و عظمت او ميتوان بطريق تمثيل گفت نزديک است
جلد 4 صفحه 569
آسمانهاى هفت‌گانه از عظمت مقام مافوق خودشان که کرسى و عرش است و از مقام علم و مقرّ سلطنت مطلقه الهيّه بآن دو تعبير ميشود شکافته و متفرّق شود اجزائشان با آنکه خرق و تفرّق اجزاء در افلاک راه ندارد براى عظمت مقام خالق آنها و ملائکه آسمانها دائما تسبيح و تقديس مينمايند و مشغولند بحمد و ثناى الهى و طلب مغفرت مينمايند از خداوند براى اهل ايمان از شيعيان و توبه کنندگان که در زمين جاى دارند چنانچه قمّى ره نقل نموده و فرموده لفظ آيه عام و معناى آن خاص است و در جوامع از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که استغفار ملائکه مخصوص باهل ايمان است چون معلوم است که خداوند آمرزنده و مهربان است و مسلّم است که رحمت رحيميّه اختصاص بشيعيان دارد.