تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِياءَ اللَّهُ حَفِيظٌ عَلَيْهِمْ وَ ما أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِوَکِيلٍ «6» وَ کَذلِکَ أَوْحَيْنا إِلَيْکَ قُرْآناً عَرَبِيًّا لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرى وَ مَنْ حَوْلَها وَ تُنْذِرَ يَوْمَ الْجَمْعِ لا رَيْبَ فِيهِ فَرِيقٌ فِي الْجَنَّةِ وَ فَرِيقٌ فِي السَّعِيرِ «7» وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَعَلَهُمْ أُمَّةً واحِدَةً وَ لکِنْ يُدْخِلُ مَنْ يَشاءُ فِي رَحْمَتِهِ وَ الظَّالِمُونَ ما لَهُمْ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا نَصِيرٍ «8» أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِياءَ فَاللَّهُ هُوَ الْوَلِيُّ وَ هُوَ يُحْيِ الْمَوْتى وَ هُوَ عَلى کُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ «9» وَ مَا اخْتَلَفْتُمْ فِيهِ مِنْ شَيْ‌ءٍ فَحُکْمُهُ إِلَى اللَّهِ ذلِکُمُ اللَّهُ رَبِّي عَلَيْهِ تَوَکَّلْتُ وَ إِلَيْهِ أُنِيبُ «10»
ترجمه
و آنانکه گرفتند غير از او دوستان و ياورانى خدا نگهبان است بر آنها و نيستى تو بر آنها گماشته
و اينچنين وحى کرديم بتو قرآنى عربى تا بيم دهى اهل مکّه و هر که را در اطراف آن است و بيم دهى از روز اجتماع تمام خلق نيست شکى در آن دسته‌اى در بهشت و دسته‌اى در دوزخند
و اگر خواسته بود خدا هر آينه قرار داده بود آنها را جماعت و گروهى واحد و ليکن داخل ميکند هر که را ميخواهد در رحمتش و ستمکاران نيست براى آنها دوستى و نه يارى کننده‌اى
بلى گرفتند غير از او دوستانى و خداوند او است دوست و او زنده ميکند مردگانرا و او بر همه چيز توانا است
و آنچه اختلاف کرديد در آن از چيزى پس حکمش بسوى خدا است آن حکمفرماى شما خدا پروردگار من است باو واگذاردم کارم را و بسويش بازگشت مينمايم.
تفسير
خداوند متعال بعد از بيان عظمت خود و اشاره باختصاص حمد و ثنا و
جلد 4 صفحه 570
طلب رحمت و مغفرت بمقام ربوبى تهديد فرموده کفّار مکّه را که جز خداوند معبودهاى باطلى را براى خودشان يار و ياور و مددکار و خداوندگار قرار دادند و آنها را ستايش و پرستش ميکنند و از آنها انتظار اجابت دعا و شفاعت گناه دارند چون به پيغمبر خود فرموده که خداى بر حق مراقب اعمال و افعال آنان است و مجازات ميفرمايد آنها را بر حسب استحقاقشان و تو مسئول عمليّات آنها نيستى و نبايد از طرف آنها بامرى قيام نمائى و چنانچه خداوند وحى فرمود بتو و انبياء گذشته معارف حقّه را که در آيات سابقه ذکر شد وحى فرموده است بتو قرآن را بزبان عربى فصيح که اکمل و اشرف زبانها است براى آنکه بترسانى اهل مکّه را که امّ القرى خوانده شده براى آنکه زمين از زير آن منبسط گشته و کسانيرا که در اطراف آن يعنى ساير بلاد زمين سکونت دارند و بايد بجانب کعبه نماز بخوانند چنانچه در سوره انعام ذيل آيه و هذا کتاب انزلناه مبارک مفصّلا بيان شد از عذاب الهى و از روز قيامت که روز حشر و جمع نمودن خلق اوّلين و آخرين است در صحراى محشر و شک و شبهه‌اى در آن نبايد باشد که واقع خواهد شد و بيايد بخواست خدا و مردم در آنروز دو دسته شوند يک دسته ببهشت روند و متنعّم بنعم ابدى گردند و يک دسته در آتش سوزان جهنّم جاى گيرند در کافى از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که يکروز پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله و سلّم خطبه خواند پس دست راست خود را بلند فرمود با آنکه مشت او بسته بود و فرمود اى مردم در دست من چيست عرضه داشتند خدا و پيغمبر او داناترند پس فرمود در آن نامهاى اهل بهشت است و نامهاى پدران و کسان آنها تا روز قيامت پس بلند فرمود دست چپ خود را و فرمود اى مردم آيا ميدانيد در کف من چيست عرضه داشتند خدا و پيغمبر او داناترند پس فرمود نامهاى اهل آتش است و نامهاى پدران و کسان آنها تا روز قيامت بعد فرمود خدا بعدل حکم کرد خدا بعدل حکم کرد فرقه‌اى در بهشت و فرقه‌اى در آتشند و خداوند ميفرمايد که اگر ميخواست خدا مردم تمامى متديّن بدين حق باشند اگر چه بغير اختيار باشد قرار ميداد آنها را اهل يک دين حق که اسلام است قهرا و بلا اختيار مانند ملائکه ولى خدا ميخواهد مردم بتأمّل و تفکّر در آيات و باختيار خودشان داخل در دين اسلام شوند و باستحقاق بنعيم جنان
جلد 4 صفحه 571
برسند تا لذّت آنها اکمل و مقامشان ارفع باشد و رحمت خداوند بمورد و محلّ قابل برسد و کسانيکه ظلم نمودند بر خودشان بشرک و کفر و اعراض از ذکر خدا و پيغمبر و امام بحق و آزار نمودند ايشان را بانکار و تکذيب نيست براى آنها در قيامت دوست و ياورى که بتواند با آنها کمکى نمايد و از آنان دفع عذابى کند بلى آنها بجز خدا ياران و ياورانى اتّخاذ نمودند براى خودشان باميد آنکه شفاعت نمايند و کمک کنند در حوائج آنها غافل از آنکه ولى و والى و مولى و خداوندگار و نگهبان و نگهدار بندگان خداى بحقّ است نه بت و معبودهاى باطل ديگر و او است که زنده ميکند مردگانرا در روز موعود و بر هر امرى از اماته و احياء و نگهبانى و نگهدارى و يارى و ياورى بندگان قدرت دارد و در محلّ خود اعمال ميفرمايد و آنچه را اختلاف نمايند مردم در آن از دين و مذهب و معارف و احکام حکم آن در دنيا به بيان حق و باطل و در آخرت بارائه دادن محقّ و مبطل با خدا است بگو اى پيغمبر اين خداى حاکم بحقّى که شما داريد پروردگار من است من در تمام امور بخداى خود توکّل و اعتماد مينمايم و در تمام حوائج خود باو رجوع نموده و توسّل ميجويم شما هم بايد مانند من باشيد و تبعيّت از رويّه من نمائيد.