تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَعَلَهُمْ أُمَّةً واحِدَةً وَ لکِنْ يُدْخِلُ مَنْ يَشاءُ فِي رَحْمَتِهِ وَ الظَّالِمُونَ ما لَهُمْ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا نَصِيرٍ «8»
وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ: و اگر خواستى خدا بر سبيل قهر و جبر خلقان را در اسلام در آورد، لَجَعَلَهُمْ أُمَّةً واحِدَةً: هر آينه قراردادى و گردانيدى امتى يکتا بر جاده هدايت و صراط مستقيم، وَ لکِنْ يُدْخِلُ مَنْ يَشاءُ: و لکن داخل فرمايد هر که را مى‌خواهد، فِي رَحْمَتِهِ: در بهشت خود به سبب قبولى ايمان و طاعت. مراد آنکه مشيت و حکمت سبحانى اقتضا نموده که همه مردمان را مکلف گرداند و مبناى بر اختيار باشد نه اخبار، تا هر کس به حسن اختيار مطيع و منقاد شد مستحق بهشت، و هر که بسوء اختيار کافر و جاحد شد سزاوار جهنم گردد، پس بناى ثواب و عقاب بر تکليف است در زمان اختيار. وَ الظَّالِمُونَ ما لَهُمْ: و ستمکاران يعنى اهل کفر و ضلال نيست مر ايشان را، مِنْ وَلِيٍّ وَ لا نَصِيرٍ: هيچ دوستى که متولى کار ايشان گردد و نه يارى که عذاب را از ايشان باز دارد.
جلد 11 - صفحه 400