اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَو شاءَ اللّه‌ُ لَجَعَلَهُم أُمَّةً واحِدَةً وَ لکِن يُدخِل‌ُ مَن يَشاءُ فِي رَحمَتِه‌ِ وَ الظّالِمُون‌َ ما لَهُم مِن وَلِي‌ٍّ وَ لا نَصِيرٍ «8»
و اگر مشيت الهي تعلق گرفته بود هر آينه قرار ميداد تمام افراد بشر را بر يک طريقه واحده که طريقه حقه باشد و لکن داخل ميفرمايد هر که را که بخواهد در رحمت خود و ظالمين نيست از براي آنها دوستي و ناصري.
جلد 15 - صفحه 458
وَ لَو شاءَ اللّه‌ُ لَجَعَلَهُم أُمَّةً واحِدَةً بطور الجاء و اضطراريا اسباب معصيت را از آنها گرفته بود از قوّه شهوت و غضب و وهم يا راه را بر آنها بسته بود قدرت نداشتند لکن کمالي از براي آنها نبود چنانچه در حيوانات چنين فرموده و لذا تکليف بر آنها قرار نداده و همچنين در ملائکه که اينکه قواي شهويه و غضبيّه و وهميه را ندارند لذا بمقتضاي حکمت انسان را فاعل مختار قرارداد هم جنبه ملکي به او عنايت فرمود که قوه عقل باشد و هم جنبه حيواني که داراي قواي شهويه و غضبيه و وهميه باشد و تکليف بر آنها معين فرمود و راه حق و باطل را بآنها نشان داد هم بتوسط عقل که رسول باطني باشد که محسنات عقليه و مقبحات آن را درک کنند و هم انبياء فرستاد که راه سعادت و شقاوت را بآنها نشان دهند و سلب اختيار از آنها نفرمود تا خوب و بد، مؤمن و کافر، مطيع و عاصي سعيد و شقي از هم امتياز پيدا کنند.
وَ لکِن يُدخِل‌ُ مَن يَشاءُ فِي رَحمَتِه‌ِ کساني که باختيار طريقه حقه را گرفتند و راه سعادت را پيمودند و در تحت اطاعت و فرمان الهي داخل شدند آنها را مشمول رحمت خود فرموده و سعادت دنيا و آخرت را، نصيب آنها قرار داده و بهشت را خصيصه آنها نموده.
وَ الظّالِمُون‌َ و کساني که بخود ظلم کردند نه اعتناء بمحسنات عقليه کردند که گفتند النّاس يستسهلون الذم في قضاء الوتر و نه به فرامين الهي و دستورات انبياء توجه کردند و خود را تابع قواي شهويه و غضبيه و وهميه نمودند.
ما لَهُم مِن وَلِي‌ٍّ وَ لا نَصِيرٍ دوستي ندارند که آنها را پناه دهد و ناصري ندارند که بآنها کمک دهد.
459