اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فاطِرُ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ جَعَل‌َ لَکُم مِن أَنفُسِکُم أَزواجاً وَ مِن‌َ الأَنعام‌ِ أَزواجاً يَذرَؤُکُم فِيه‌ِ لَيس‌َ کَمِثلِه‌ِ شَي‌ءٌ وَ هُوَ السَّمِيع‌ُ البَصِيرُ «11»
پديد آورنده آسمانها و زمين را قرار داد از براي شما ازواج ذکور و اناث و از انعام ازواج ذکرانا و اناثا فراوان ميفرمايد شما را و زياد ميکند براي شما و در اينکه جعل و قرار داد نيست «کمثله» چيزي و او است شنوا و بينا.
فاطِرُ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ فطر ايجاد بيسابقه است که خداوند بدون نقشه و سابقه ايجاد فرمود آسمانها را با اينکه همه کراتي که در آنها
جلد 15 - صفحه 462
از شمس و قمر و ساير کواکب و ستاره‌ها است و زمين با آنچه در تخوم زمين است.
جَعَل‌َ لَکُم مِن أَنفُسِکُم أَزواجاً در ابتداء خلقت که خدا آدم را خلق فرمود براي او زوج قرار داد براي ازدياد نسل و انس و علاقه و از قدرت کامله حق اينکه يک نطفه در يک رحم بسا ذکور ميشود و بسا اناث که ميفرمايد يَهَب‌ُ لِمَن يَشاءُ إِناثاً وَ يَهَب‌ُ لِمَن يَشاءُ الذُّکُورَ أَو يُزَوِّجُهُم ذُکراناً وَ إِناثاً وَ يَجعَل‌ُ مَن يَشاءُ عَقِيماً- همين سوره آيه 48 و 49-.
وَ مِن‌َ الأَنعام‌ِ أَزواجاً که آنها هم نر و ماده دارند که ميفرمايد ثَمانِيَةَ أَزواج‌ٍ مِن‌َ الضَّأن‌ِ اثنَين‌ِ وَ مِن‌َ المَعزِ اثنَين‌ِ الي قوله تعالي وَ مِن‌َ الإِبِل‌ِ اثنَين‌ِ وَ مِن‌َ البَقَرِ اثنَين‌ِ- الاية- انعام آيه 144 و 145-.
يَذرَؤُکُم فِيه‌ِ ذرء بمعني پراکنده و تفرقه است چنانچه ميفرمايد فَأَصبَح‌َ هَشِيماً تَذرُوه‌ُ الرِّياح‌ُ- کهف آيه 43- و در اينجا بمعني کثرت نسل است چه در انسان و چه در انعام و تمام بنفع بشر است.
لَيس‌َ کَمِثلِه‌ِ شَي‌ءٌ بعضي گفتند کاف زائده است براي تاکيد ذکر شده و گفتيم حرف زائد در قرآن نيست و تأکيد غير از زياده است و در اينجا تأکيد کأنّه مي‌گويي مثل او مثل او کسي نيست چون ذات مقدس او واجب الوجود بالذات است ذاتا و صفة و غير او هر چه که هست ممکن الوجود است ذاتا و صفة از خود هيچ ندارد.
سيه رويي ز ممکن در دو عالم || نشد هرگز جدا و اللّه اعلم
وَ هُوَ السَّمِيع‌ُ البَصِيرُ از براي اينکه دو اسم دو معني است يکي سميع عالم بمسموعات و بصير عالم بمبصرات ديگر اجابت کننده دعوات و عالم به حکم و مصالح.
463