اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ ما کان‌َ لِبَشَرٍ أَن يُکَلِّمَه‌ُ اللّه‌ُ إِلاّ وَحياً أَو مِن وَراءِ حِجاب‌ٍ أَو يُرسِل‌َ رَسُولاً فَيُوحِي‌َ بِإِذنِه‌ِ ما يَشاءُ إِنَّه‌ُ عَلِي‌ٌّ حَکِيم‌ٌ (51)
و نيست از براي بشر اينکه خداوند با او تکلم فرمايد مگر بوحي در قلب او يا از پشت حجاب ايجاد کلام کند يا بفرستد رسولاني از ملائکه پس باو وحي رسانند باذن خدا آنچه بخواهد محققا او علي‌ّ و حکيم است.
توضيح: کلام الهي مثل ساير مخلوقات اوست که باراده ايجاد ميفرمايد و چون کلام از مقوله اعراض است احتياج به محل و معروض دارد و محل او يا قلب انسان است که اخطار در قلب ميکند يا بدون واسطه ملک يا بواسطه و بسا در غير انبياء تعبير به الهام ميکنند و يا ايجاد در جسمي ميکند مثل تکلم با موسي که از شجره صدا بلند شد يا ايجاد در هوا ميکند يا در لوح محفوظ يا در رؤيا بنظر مي‌آورد مثل
جلد 15 - صفحه 512
رؤياي ابراهيم و يوسف يا ملائکه بصورت بشري يا صورت ملکي نازل ميشوند لذا ميفرمايد:
وَ ما کان‌َ لِبَشَرٍ أَن يُکَلِّمَه‌ُ اللّه‌ُ که بشر بتواند با خدا تکلم کند، و قابليت ندارد خدا با او تکلم فرمايد مگر انبياء که لياقت اينکه موهبت را داشته باشند.
إِلّا وَحياً که در قلب او ايجاد فرمايد بدون واسطه ملک يا بواسطه ملک.
أَو مِن وَراءِ حِجاب‌ٍ يعني بدون مشاهده زيرا خداوند جسم و صورت ندارد که بتوان مشاهده کرد فقط آثار قدرت او را مشاهده ميکنند مثل تکلم با موسي و يا پيغمبر اکرم ليلة المعراج.
أَو يُرسِل‌َ رَسُولًا مثل جبرئيل روح الامين که امين وحي الهي است.
فَيُوحِي‌َ بِإِذنِه‌ِ ما يَشاءُ آنهم يا در قلب انبياء چنانچه ميفرمايد قُل مَن کان‌َ عَدُوًّا لِجِبرِيل‌َ فَإِنَّه‌ُ نَزَّلَه‌ُ عَلي قَلبِک‌َ بِإِذن‌ِ اللّه‌ِ- بقره آيه 91- و ميفرمايد در وصف قرآن وَ إِنَّه‌ُ لَتَنزِيل‌ُ رَب‌ِّ العالَمِين‌َ نَزَل‌َ بِه‌ِ الرُّوح‌ُ الأَمِين‌ُ عَلي قَلبِک‌َ لِتَکُون‌َ مِن‌َ المُنذِرِين‌َ بِلِسان‌ٍ عَرَبِي‌ٍّ مُبِين‌ٍ وَ إِنَّه‌ُ لَفِي زُبُرِ الأَوَّلِين‌َ- شعراء آيه 193 تا 196- يا بصورت ملکي يا بشري مثل ملائکه که بر حضرت ابراهيم و لوط و داود و هاروت و ماروت و بصورت دحيه کلبي بر رسول محترم وارد شدند.
إِنَّه‌ُ عَلِي‌ٌّ حَکِيم‌ٌ علي است از اينکه تماسي بگيرد با بشر و مرئي شود علوا کبيرا، حکيم است که تمام کارهاي او از روي حکمت و مصلحت و درست و بجا و بموقع است لذا ميفرمايد:
513