تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّينِ ما وَصَّى بِهِ نُوحاً وَ الَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْکَ وَ ما وَصَّيْنا بِهِ إِبْراهِيمَ وَ مُوسى وَ عِيسى أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ وَ لا تَتَفَرَّقُوا فِيهِ کَبُرَ عَلَى الْمُشْرِکِينَ ما تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ اللَّهُ يَجْتَبِي إِلَيْهِ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ يُنِيبُ «13»
«1» نهج البلاغه فيض الاسلام، خطبه 90 (اشباح)، صفحه 262.
جلد 11 - صفحه 404
بعد از تعداد نعم دنيويه، بيان نعمت دين را فرمايد:
شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّينِ: بيان و روشن ساخت خداى تعالى براى شما دينى را که متمسک به آن شويد، ما وَصَّى بِهِ نُوحاً: آنچه امر کرده به آن نوح پيغمبر عليه السّلام، وَ الَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْکَ: و آن چيزى که وحى کرده به تو، وَ ما وَصَّيْنا بِهِ: و آنچه امر فرموديم به آن، إِبْراهِيمَ وَ مُوسى وَ عِيسى: حضرت ابراهيم و موسى و عيسى عليهم السّلام، پنج پيغمبران اولو العزم را از اصول دين، يعنى خداى تعالى هويدا و ظاهر ساخت براى شما دينى که مشترک است ميان انبياء و صاحبان شريعت، و آن اصول دين است: توحيد، اقرار به يگانگى خدا؛ و نبوت، تصديق به تمام پيغمبران که از جانب خدا مبعوث شده‌اند؛ و معاد، اقرار به روز قيامت براى جزاى اعمال.
بيان:
بنابر مشهور يکصد و بيست و چهار هزار پيغمبر از جانب خدا مبعوث شده، پنج نفر آنها اولوا العزم که در آيه بيان نموده: 1- حضرت نوح. 2- ابراهيم. 3- موسى. 4- عيسى. 5- حضرت محمد عليه و على اله و عليهم السّلام، زيرا هر يک صاحب کتاب و شريعت بودند، پس هر پيغمبرى بعد از هر يک از ايشان آمد به کتاب و شريعت او و منهاج او مأمور شد تا اولوا العزم آخر يعنى حضرت خاتم، پس نسخ شد شرايع سابقه در فروع دين به قرآن و شريعت آن حضرت، پس حلال او حلال است تا روز قيامت و حرام او حرام است تا روز قيامت.
و چون تمام شرايع انبياء مشترکند در اصول عقايد دينى، پس بالملازمه تمام انبياء را شامل باشد که همه امم مأمور به اصول دينى و از جانب خدا مأمور
جلد 11 - صفحه 405
شدند: أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ: اينکه بپاى داريد دين را که عبارت است از اعتقادات يقينيه و احکام ثابته منسوبه به شريعت پيغمبر که وضع فرموده خداى تعالى براى بندگان، شامل است اصول و فروع را. حاصل آنکه تمام را امر فرموديم که بپاى داريد دين را به تمام جهات و حيثيات، وَ لا تَتَفَرَّقُوا فِيهِ: و متفرق و پراکنده مشويد در آن، يعنى اختلاف مکنيد در دين، کَبُرَ عَلَى الْمُشْرِکِينَ: بزرگ و دشوار است بر مشرکان، ما تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ: آنچه مى‌خوانى ايشان را بسوى آن از توحيد و اخلاص و نفى شرک، اللَّهُ يَجْتَبِي إِلَيْهِ: خدا برمى‌گزيند و اختيار مى‌کند به جهت رسالت خود، مَنْ يَشاءُ: هر که را خواهد و قابليت داشته باشد، يا خدا جمع مى‌کند و مى‌کشاند بسوى آنچه تو مى‌خوانى ايشان را از دين اسلام هر که را خواهد از آنانکه مطيع و منقادند، وَ يَهْدِي إِلَيْهِ: و راه نمايد به توفيق و ارشاد به دين حق، مَنْ يُنِيبُ: هر که را باز گردد به حق و روى آورد بسوى او، يعنى هر که از ما سوى اعراض و به حق اقبال نمايد، البته راه راست به او بنمايد، يا به بهشت و ثواب راه بنمايد هر که را که به نيت خالص رجوع به و نمايد.
تنبيه:
آيه شريفه آگاهى است اهل اسلام و قرآن را که در استقامت و پايدارى دين مبين کوتاهى ننموده به هيئت اجتماعيه در اقامه شعائر و نواميس و فرامين الهى ثبات و جد و جهد بنمايند، و امر الزامى «اقيموا الدين» را که به تمام انبياء و اولياء و مؤمنين متوجه شده به منصه ظهور گذارند و متفرق و پراکنده نشوند، زيرا بزرگترين شکست در اس اساس دين، تفرقه مسلمانان خواهد بود چنانچه مشاهده مى‌شود.
تتمه:
در کافى- از حضرت رضا عليه السّلام در تأويل آيه شريفه فرمايد:
مائيم کسانى که روشن و واضح کرد خداى تعالى براى ما دين خود را و فرمود خداى تعالى در کتاب خود: «شرع لکم يا ال محمد من الدين ما وصى به نوحا» و آنچه وحى نموديم بسوى تو اى پيغمبر و آنچه امر نموديم به آن ابراهيم و موسى و عيسى عليهم السّلام را که اقامه دين باشد و عدم تفرقه، يعنى آنچه بر همه اين انبياء امر شد به ما هم امر شد، و بزرگ شد بر مشرکين به ولايت على عليه السّلام که پيغمبر خواند آن ولايت على عليه السّلام را بر آنها. و معنى
جلد 11 - صفحه 406
«يهدى اليه من ينيب» آنست که هدايت مى‌نمايد بسوى خود کسى را که اجابت تو نمايد در ولايت على عليه السّلام؛ «1» و چندين روايت بهمين مضامين وارد شده.