تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ ما تَفَرَّقُوا إِلاَّ مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْياً بَيْنَهُمْ وَ لَوْ لا کَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّکَ إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَ إِنَّ الَّذِينَ أُورِثُوا الْکِتابَ مِنْ بَعْدِهِمْ لَفِي شَکٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ «14»
وَ ما تَفَرَّقُوا: و متفرق و پراکنده نشدند اهل اديان و ملل و امم پيغمبران مانند عاد و ثمود و اصحاب ايکه و غير آن، يعنى از دين خدا برنگشتند، إِلَّا مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ: مگر بعد از آنکه آمد ايشان را علم از اخبار پيغمبران مثل آيات تورات و انجيل. يا بعد از دانستن آنکه تفرق عين ضلالت است، بَغْياً بَيْنَهُمْ: در حالتى که از روى ستمکارى و سرکشى بود ميان ايشان، يا از روى طلب جاه و رياست، يا بر وجه حسد، يا اهل کتاب اختلاف نکردند در حق حضرت رسالت صلى اللّه عليه و آله مگر بعد از آمدن آن حضرت، پس عدول نمودند از تصديق به سبب عداوت و حسد ميان ايشان. وَ لَوْ لا کَلِمَةٌ سَبَقَتْ: و اگر نبودى که سخنى پيشى گرفته است در تأخير عذاب، مِنْ رَبِّکَ: از جانب پروردگار تو، إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى: تا مدت نام برده شده و مقرر گشته، لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ: هر آينه حکم کرده شدى ميان ايشان به استيصال کافر مبطل، و نجات مؤمن محق، وَ إِنَّ الَّذِينَ أُورِثُوا الْکِتابَ: و بدرستى که آنانکه داده شده‌اند کتاب يعنى قرآن، مِنْ بَعْدِهِمْ: بعد از امم گذشته قوم حضرت نوح و ابراهيم و موسى و عيسى
«1» برهان ج 4 ص 118 حديث 3.
جلد 11 - صفحه 407
عليهم السّلام که يهود و نصاراى زمان حضرت رسالت‌اند، لَفِي شَکٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ:
هر آينه درشکند از قرآن يا از پيغمبر يا از دين شکى به ريب افکنده که گمان باشد، يعنى گمان غالب آنها آنست که قرآن يا دين اسلام يا پيغمبر، بر غير حق است.