تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَلِذلِکَ فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ کَما أُمِرْتَ وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ وَ قُلْ آمَنْتُ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنْ کِتابٍ وَ أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَيْنَکُمُ اللَّهُ رَبُّنا وَ رَبُّکُمْ لَنا أَعْمالُنا وَ لَکُمْ أَعْمالُکُمْ لا حُجَّةَ بَيْنَنا وَ بَيْنَکُمُ اللَّهُ يَجْمَعُ بَيْنَنا وَ إِلَيْهِ الْمَصِيرُ «15»
فَلِذلِکَ فَادْعُ: پس به جهت اين تفرق و اختلاف که از ايشان صادر گشته، پس بخوان مردمان را به اتفاق و ائتلاف بر ملت حقيقى که دين اسلام است تا تفرق و اختلاف و شک از آنها زايل گردد، وَ اسْتَقِمْ کَما أُمِرْتَ: و پايدارى و استقامت نما بر دعوت نبوت و تبليغ شريعت چنانچه امر شده‌اى به آن، يعنى عمل به مقتضاى امر الهى نما، يا مردمان را بر توحيد و اخلاص ترغيب نما و بر دين حق ثابت قدم باش، وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ: و پيروى مکن هواهاى مختلفه و آرزوهاى باطله ايشان را.
در تبيان: وليد بن مغيره به حضرت گفت: از اين دعوت خود برگرد تا نصف مال خود را به تو بخشم. شيبه گفت: اگر برگردى دختر خود را به حباله تو در آورم؛ آيه شريفه نازل که پيروى آرزوهاى آنها مکن «1». محققا حضرت متابعت نمى‌نمود، پس نهى به جهت تأکيد يا خطاب به حضرت و مراد، امّت باشند،
«1» بنقل: منهج الصادقين، چاپ 1333 شمسى، ج 8، ص 206.
جلد 11 - صفحه 408
وَ قُلْ آمَنْتُ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ: و بگو ايمان آورده‌ام به آنچه نازل فرموده خداى تعالى، مِنْ کِتابٍ: از جنس کتاب، يعنى به کتابى که بر من و بر انبياى گذشته نازل شده ايمان آورده‌ام. مراد آنکه به کفار بگو من به تمام کتب آسمانى ايمان دارم به خلاف شما که به بعضى ايمان آوريد و به بعضى کافر شويد. وَ أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَيْنَکُمُ: و امر شده‌ام به آنکه عدل نمايم ميان شما يعنى جميع اشراف و اراذل را به دين حق و توحيد خوانم و اصلا از تبليغ دعوت و اداى احکام شريعت انحراف نورزم.
تبصره:
هيچ کمالى براى انسان بالاتر از کمال نبوت نيست، و آن منوط به کمال قوه نظريه و کمال قوه علميه است. کلام اول اشاره به کمال قوه نظريه، و اين کلام اشاره به کمال قوه عمليه است.
و بگو به آنها: اللَّهُ رَبُّنا وَ رَبُّکُمْ: خداى به حق پروردگار ما و شماست، لَنا أَعْمالُنا: براى ما باشد جزاى اعمال ما از طاعت و معصيت، وَ لَکُمْ أَعْمالُکُمْ: و براى شماست جزاى اعمال شما از خير و شر، لا حُجَّةَ بَيْنَنا وَ بَيْنَکُمُ: هيچ خصومتى نيست ميان ما و شما. مراد آنکه به جهت ظهور حق، احتجاج و خصومت را مجال نماند، پس اگر کسى به خلاف و اختلاف ميل کند، بر سبيل عناد و مکابره خواهد بود؛ زيرا اتمام حجت شده. بعد به جهت تهديد فرمايد بگو به ايشان: اللَّهُ يَجْمَعُ بَيْنَنا: خداى جمع فرمايد ميان ما در روز قيامت و انتقام ما از شما بکشد، وَ إِلَيْهِ الْمَصِيرُ: و بسوى او است بازگشت همه مردمان از مؤمن و کافر و مطيع و عاصى، اهل حق را به درجات رضوان رساند، و اهل باطل را به درکات نيران واصل سازد.