اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ ما تَفَرَّقُوا إِلاّ مِن بَعدِ ما جاءَهُم‌ُ العِلم‌ُ بَغياً بَينَهُم وَ لَو لا کَلِمَةٌ سَبَقَت مِن رَبِّک‌َ إِلي أَجَل‌ٍ مُسَمًّي لَقُضِي‌َ بَينَهُم وَ إِن‌َّ الَّذِين‌َ أُورِثُوا الکِتاب‌َ مِن بَعدِهِم لَفِي شَک‌ٍّ مِنه‌ُ مُرِيب‌ٍ «14»
و متفرق نشدند مگر بعد از اينکه آمد آنها را علم از روي عداوت و تعدي که بين آنها بود و اگر نبود کلمه‌اي که سبقت گرفته از پروردگار تو که از براي هر يک اجلي معين شده هر آينه آنها را هلاک ميکرديم و حکم به اهلاک بين آنها ميشد و بدرستي که کساني که بميراث داده شده به آنها کتاب از بعد آنها هر آينه
جلد 15 - صفحه 467
در شک و شبهه بودند از آن کتاب.
خداوند حق را بر همه واضح و روشن فرموده و حجت بر همه تمام شده آنهايي که قلب آنها پاک بود و قابليت هدايت داشتند خداوند هدايت فرمود و برگزيد آنها را و اما کساني که قلوب آنها قاسيه و سياه و عناد و تجاوزات بود متفرق شدند و هر کدام يک طريقه باطل را اتخاذ کردند.
وَ ما تَفَرَّقُوا إِلّا مِن بَعدِ ما جاءَهُم‌ُ العِلم‌ُ از روي جهل و ناداني نبوده بلکه حق بر آنها مکشوف شده لکن از روي عناد و عصبيت و ظلم و تعدي مخالفت کردند و تفرقه پيدا کردند.
بَغياً بَينَهُم چنانچه مشرکين اينکه همه معجزات را مشاهده کردند ولي تن در ندادند براي اسلام و همچنين يهود که قبلا خبر ميدادند به آمدن پيغمبر لکن پس از آمدن چون ديدند از بني اسرائيل نيست عنادا انکار کردند و همچنين نصاري که حق بر آنها مکشوف شد لکن ديدند که اگر تصديق کنند از رياست و پاپ بودن و کشيش شدن و استفادات مالي مي‌افتند قبول نکردند و همچنين تفرقه بين مسلمين از اولين که حقّا نيّت خلافت علي مثل آفتاب بر آنها روشن بود لکن به طمع رياست و همچنين بني اميه و بني عباس و من دونهم و اتباعهم و هکذا تفرقه بين شيعه، و مذاهب مختلفه محدثه بين آنها.
وَ لَو لا کَلِمَةٌ سَبَقَت مِن رَبِّک‌َ إِلي أَجَل‌ٍ مُسَمًّي لَقُضِي‌َ بَينَهُم اينها استحقاق هلاکت داشتند لکن چون اجل آنها قبلا تعيين شده بود براي حکم و مصالحي لذا بعذاب مهلکه هلاک نشدند و از جمله حکم و مصالح اينکه در نسل آنها مؤمن صالح بوجود مي‌آمد و از جمله آنها اينکه بعض
جلد 15 - صفحه 468
آنها متنبه ميشدند و برميگشتند به دين حق و از جمله حکم و مصالح مورث زيادي طغيان آنها و شدّت عذاب آنها باشد و غير ذلک.
وَ إِن‌َّ الَّذِين‌َ أُورِثُوا الکِتاب‌َ مِن بَعدِهِم لَفِي شَک‌ٍّ مِنه‌ُ مُرِيب‌ٍ دو نحوه تفسير شده يکي آنکه مراد از اورثوا الکتاب يهود و نصاري هستند که مسمّي باهل کتاب هستند و مرجع ضمير من بعدهم انبياء قبل از موسي مثل نوح، ابراهيم، لوط، شعيب و قوم آنها که بعد از آنها کتاب بر اينها نازل کرديم و مرجع ضمير «منه قرآن است يا وجود مقدس حضرت رسول يعني يهود و نصاري هر آينه در شک در حقّيت قرآن و رسالت حضرت رسول هستند با اينکه بشارات زيادي در همين تورية و انجيل بوجود مقدس او داده شده که ما در مجلّد اول کلم الطيب در باب نبوت خاصه مفصلا بيان کرده‌ايم، و مراد از ريب شک بيجا است و بي‌مدرک. ديگر مراد از کتاب قرآن است که نازل شده بر کافّه جن و انس از روي اعجاز که معجزه باقيه آن حضرت است و مراد «من بعدهم» انبياء سلف که قرآن بعد از آنها نازل شده مع ذلک در شک و ريب هستند ولي تفسير اول بنظر اقرب ميآيد.