تفسیر روان جاوید

تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى) وَ الَّذِينَ يُحَاجُّونَ فِي اللَّهِ مِنْ بَعْدِ ما اسْتُجِيبَ لَهُ حُجَّتُهُمْ داحِضَةٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ عَلَيْهِمْ غَضَبٌ وَ لَهُمْ عَذابٌ شَدِيدٌ «16» اللَّهُ الَّذِي أَنْزَلَ الْکِتابَ بِالْحَقِّ وَ الْمِيزانَ وَ ما يُدْرِيکَ لَعَلَّ السَّاعَةَ قَرِيبٌ «17» يَسْتَعْجِلُ بِهَا الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِها وَ الَّذِينَ آمَنُوا مُشْفِقُونَ مِنْها وَ يَعْلَمُونَ أَنَّهَا الْحَقُّ أَلا إِنَّ الَّذِينَ يُمارُونَ فِي السَّاعَةِ لَفِي ضَلالٍ بَعِيدٍ «18» اللَّهُ لَطِيفٌ بِعِبادِهِ يَرْزُقُ مَنْ يَشاءُ وَ هُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيزُ «19» مَنْ کانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ وَ مَنْ کانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيا نُؤْتِهِ مِنْها وَ ما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ «20» ترجمه‌ و آنانکه محاجّه و مخاصمه مينمايند در دين خدا بعد از آنکه‌ جلد 4 صفحه 575 اجابت شده باشد براى آن دليلشان باطل است نزد پروردگارشان و بر آنها خشمى است و براى آنها عذابى است سخت‌ خدا است آنکه فرستاد کتابرا بحق و ميزان را و چه چيز آگاه کرد تو را شايد قيامت نزديک باشد ميخواهند آنرا آنها که نميگروند بآن و آنانکه گرويدند ترسندگانند از آن و ميدانند که آن حق است آگاه باشيد همانا آنها که شک ميکنند در قيامت هر آينه در گمراهى دور از صوابند خداوند صاحب لطف است به بندگانش روزى ميدهد هر که را ميخواهد و او است تواناى ارجمند کسى که ميخواهد محصول سراى آخرت را مى‌افزائيم براى او در محصولش و کسيکه ميخواهد محصول دنيا را ميدهيمش از آن و نيست براى او در آن سراى هيچ بهره‌اى. تفسير گفته‌اند يهود و نصارى محاجّه و مخاصمه مينمودند با مسلمانان و ميگفتند که پيغمبر و کتاب ما پيش از پيغمبر و کتاب شما بوده و حق بودن دين ما مسلّم است و دين شما حق بودنش معلوم نيست و خداوند در مقام ردّ آنها فرموده بعد از آنکه اجابت شد طلب معجزه آنان براى ثبوت دين اسلام و ظاهر گشت بدست پيغمبر خاتم معجزاتيکه مردم ديدند و قبول نمودند آنرا ديگر اين احتجاج آنها وجهى ندارد چون نبوت هر پيغمبرى بمعجزاتش ثابت شده است و بنظر حقير و شهادت آيات سابقه و لاحقه روى سخن با همان کفار مکه است که حجّت بر آنها تمام شده بود و مخاصمه و محاجّه آنها در دين خدا اشکالاتى بوده که در حکمت احکام الهى مينمودند مانند معاندين اين زمان که ميگويند چرا بايد نماز چنين و روزه چنان باشد و اين قبيل اشکالات بعد از ثبوت نبوت و دين که از جانب خدا است بطلانش واضح است لذا خداوند بردّ آن اجمالا اکتفا فرموده و آنها را بخشم و عذاب شديد خود تهديد کرده است و فرموده خداوند آن ذات مقدسى است که قرآن و احکام خود را براستى و درستى و بر طبق حکمت و مصلحت فرستاده و آن ميزان عدلى است که هيچ اشکال و اعتراضى در آن راه ندارد و کم و زياده از آن و بر آن ناروا است و قمى ره نقل فرموده که مراد از ميزان امير المؤمنين عليه السّلام است و باين معنى در روايات ديگرى هم تصريح شده که ميزان اعمال در دنيا و آخرت آن وجود مبارک است و ظاهرا يکى از اشکالات بى وجه‌ جلد 4 صفحه 576 آنها که براى استهزاء بوعده عذاب مينمودند اين بوده که چرا قيامت زودتر نمى‌آيد که ما بعذاب موعود برسيم چنانچه مکرر ذکر شده است لذا خدا براى گوشزد آنها به پيغمبر صلى اللّه عليه و اله فرموده تو چه ميدانى شايد قيامت نزديک باشد بعجله طلب ميکنند آنرا کسانيکه اعتقاد بمعاد ندارند و از سختى آن غافلند ولى اهل ايمان و اعتقاد بآن از آنروز ميترسند و براى آن توشه تهيه ميکنند چون ميدانند مسلّما خواهد آمد و کسانيکه در آن شک دارند و در مقام محاجه با تو بآن استهزاء مينمايند در گمراهى و ضلالتى بکلى دور از حق و حقيقتند و قريب باين معنى را قمى ره نيز نقل فرموده است و حکمت مخفى بودن ساعت موعود بر اهل خرد معلوم و منوط بودن نظم دنيا بآن مشهود است خداوند داراى لطف و مرحمت و صاحب برّ و احسان بر بندگان است روزى ميدهد کسى را که ميخواهد زياد و کم و باقتضاء حال و صلاح کار او و مرتب ميکند با نظر دقيق باطن بين امور مخفى از انظار بندگانرا و اين مقتضاى لطف الهى است و بعضى لطيف را باين معنى تفسير نموده‌اند و او است داراى قوت و قدرتيکه کسى غلبه بر او پيدا نخواهد کرد کسيکه در مزرعه دنيا براى زرع آخرت کار کند و طالب نفع اخروى باشد خداوند محصول او را زياد ميکند بطوريکه تخمى ده تخم تا هفتصد تخم و زيادتر برداشت مينمايد و کسيکه براى نفع دنيوى کار کند و طالب محصول آن باشد خداوند آنچه را رزق مقسوم او قرار داده باو ميرساند ولى در آخرت نصيب و بهره‌اى براى او نيست چون اعمال به نيّات است و براى هر کس چيزى است که نيّت نموده و از بعضى روايات استفاده ميشود که کسيکه به نيت دنيا کار کند بمقصود نميرسد مگر بميزانى که براى او مقدر شده و کسيکه بنيت آخرت کار کند خدا او را از مال دنيا بى‌نياز فرمايد و قمى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که مال و بنون حرث دنيا است و عمل صالح حرث آخرت است و گاهى خدا جمع ميکند آن دو را براى کسانى و در کافى از آن حضرت اللّه لطيف بعباده يرزق من يشاء بولايت امير المؤمنين عليه السّلام تفسير شده و من کان يريد حرث الآخره بمعرفت او و ائمه اطهار و زيادتى در آن حرث باستيفاء نصيب از دولت ايشان و طالب حرث دنيا و محروم از نصيب آخرت بکسى که از دولت حق با امام عليه السّلام بى‌نصيب ميباشد تأويل شده است‌ جلد 4 صفحه 577 و اللّه اعلم بمراده.