اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
ذلِک‌َ الَّذِي يُبَشِّرُ اللّه‌ُ عِبادَه‌ُ الَّذِين‌َ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ قُل لا أَسئَلُکُم عَلَيه‌ِ أَجراً إِلاَّ المَوَدَّةَ فِي القُربي وَ مَن يَقتَرِف حَسَنَةً نَزِد لَه‌ُ فِيها حُسناً إِن‌َّ اللّه‌َ غَفُورٌ شَکُورٌ «23»
اينکه فضل بزرگ که روضات الجنات است و از براي آنها «ما يشاءون عند ربهم» است چيزي است که خداوند بشارت ميدهد بندگان خود را بکساني که ايمان آوردند و عمل صالح دارند بفرما من از شما اجري و مزدي طلب نمي‌کنم مگر مودت و محبت ذي القربي را و کسي که بجا آورد حسنه‌اي زياد ميکنيم براي او نيکويي را محققا خداوند غفور و شکور است.
ذلِک‌َ الَّذِي يُبَشِّرُ اللّه‌ُ عِبادَه‌ُ که در آيه قبل بيان فرموده، امّا کدام بندگان را.
الَّذِين‌َ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ اما غير مؤمنين از عباد از کفّار و مشرکين و ضالّين و مضلّين بشارت آنها عذاب جهنم است چنانچه ميفرمايد إِن‌َّ الَّذِين‌َ يَضِلُّون‌َ عَن سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ لَهُم عَذاب‌ٌ شَدِيدٌ بِما
جلد 15 - صفحه 481
نَسُوا يَوم‌َ الحِساب‌ِ- ص 25- و اما مؤمن که اعمال صالحه چندان نداشته و آلوده به معاصي شده و لو عاقبت براي ايمانش نجات پيدا کند لکن اگر خطرات سيئات موجب زوال ايمانش نشود.
قُل لا أَسئَلُکُم عَلَيه‌ِ أَجراً إِلَّا المَوَدَّةَ فِي القُربي کلام در اينکه جمله در چند مقام واقع ميشود:
مقام اول- در اينکه در بسياري از آيات در حق انبياء تصريح دارد که ميگفتند ما از شما اجر نميخواهيم اجر ما با خدا است بعلاوه گفتيم که تبليغ بر انبياء واجب است و اجرت بر واجبات حرام است چرا در اينکه آيت اجرت قرار داده مودت ذوي القربي را.
جواب: اينکه معني اينست: مودت ذوي القربي دخيل در ايمان است و معني اينکه است که توقع از شما ايمان شماست و مودت، ذوي القربي محقق ايمانست لذا ميفرمايد قُل ما سَأَلتُکُم مِن أَجرٍ فَهُوَ لَکُم إِن أَجرِي‌َ إِلّا عَلَي اللّه‌ِ- سبأ آيه 46-.
مقام دوّم: در مراد از ذوي القربي مفسرين عامه تأويلاتي دارند بعضي گفتند مراد ذي القربي شخصيت است يعني هر کس نسبت بارحام و خويشاوندان خود مودت داشته باشد بعضي گفتند مراد قريش هستند بعضي گفتند مراد اولاد عبد المطلب هستند لکن بضرورت دين اسلام و نص اخبار متواتره مراد اهل بيت پيغمبر (ص) علي و فاطمه و حسن و حسين (ع) و در بسياري از اخبار ائمه اطهار صلوات اللّه عليهم اجمعين هستند.
مقام سوّم: مسئله مودت و محبت غير از مسئله وصايت و خلافت و امامت است، مودت و محبت از ضروريات دين اسلام است و مخالف
جلد 15 - صفحه 482
آن مثل نواصب و خوارج از اسلام خارج هستند و احکام کفر بر آنها بار ميشود از نجاست بدن و وجوب قتل و عدم غسل و کفن و دفن و صلوة بر آنها و اما وصايت و امامت از ضروريات مذهب است و مخالف آن از ايمان خارج است و لو احکام اسلام بر آن بار است و از اينکه بيان تکليف عايشه و طلحه و زبير و اصحاب جمل و معاويه و اصحاب صفّين و يزيد و لشکر کربلا و بني اميه و بني عباس و اشباه آنها معلوم ميشود.
وَ مَن يَقتَرِف حَسَنَةً نَزِد لَه‌ُ فِيها حُسناً در اخبار بسياري داريم تفسير فرموده اقتراف حسنه را به مودّت ذي القربي و البته اينکه افضل افراد است و آيه عموم دارد تمام حسنات را شامل است و معني ازدياد در آنها ممکن است توفيق باشد چنانچه در اخبار داريم که هر عبادتي مورث توفيق به يک عبادت ديگري ميشود و باعث قوت ايمان و رشد آن ميشود، و قلب را روشن ميکند و نعمت‌هاي الهي و تفضلات او را بر بنده زياد ميکند و اسباب خشنودي پيغمبر و ائمه اطهار و رضاي حق ميشود و بسا باعث ميشود که ديگران هم باو اقتداء کنند و غير اينها از فوائد بعکس معصيت که موجب سلب توفيق و زوال نعم و سياهي قلب و ضعف ايمان و نزول بليات و تسلط شيطان و غير اينها از مضارّ دنيوي و ممکن است ازدياد در مثوبات اخروي باشد که ميفرمايد مَن جاءَ بِالحَسَنَةِ فَلَه‌ُ عَشرُ أَمثالِها- انعام آيه 161- و غير اينها از آيات.
إِن‌َّ اللّه‌َ غَفُورٌ شَکُورٌ هم گناهان را مي‌بخشد و هم عبادات را اجر کامل ميدهد.