تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ هُوَ الَّذِي يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ وَ يَعْفُوا عَنِ السَّيِّئاتِ وَ يَعْلَمُ ما تَفْعَلُونَ «25»
وَ هُوَ الَّذِي: و ذات احديت خدا آن ذاتى است. که به محض لطف، يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ: قبول فرمايد توبه را از بندگان خود، يعنى هر گاه بنده بدرگاه او بازگردد و از گناه پشيمان شود و عزم و جزم نمايد بر ترک معصيت، هر آينه او را مى‌پذيرد. وَ يَعْفُوا عَنِ السَّيِّئاتِ: و عفو فرمايد از بديها اگرچه گناه کبيره باشد، يعنى بعد از توبه صحيح، جميع جرم را از ايشان مى‌گذرد. وَ يَعْلَمُ ما تَفْعَلُونَ: و مى‌داند آنچه مى‌کنيد از نيکى و بدى و طاعت و معصيت.
تنبيه:
يکى از الطاف خاصه الهى نسبت به بندگان، اعطاى توبه است به آنان که هر چه کرده باشند از شرک و کفر و معصيت اگر على الحقيقه بازگشت کنند و توبه و تدارک نمايند، به لطف خود گذشت و به مرحمت خود مؤاخذه ننمايد بلکه احسان هم به آنها فرمايد و احاديث بسيار در آن وارد شده از جمله:
1- النبوى- ليس شي‌ء احبّ الى اللّه من مؤمن تائب او مؤمنة تائبة «1». فرمود پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله نيست چيزى محبوب‌تر بدرگاه خدا از مرد توبه کننده يا زن توبه کننده.
2- قال: التائب من الذّنب کمن لا ذنب له: توبه کننده از گناه مثل کسى است که گناه نيست براى او. «2» 3- فرمود حضرت صادق عليه السّلام: اذا تاب العبد المؤمن توبة نصوحا احبّه اللّه فستر عليه فى الدّنيا و الاخرة: هر گاه توبه نمايد بنده مؤمن توبه نصوح، دوست دارد او را خدا، پس ستر فرمايد بر او در دنيا و آخرت. «3»
تبصره:
توبه عبارت است از پشيمانى بر گناهان گذشته و برنگشتن به گناه
«1» مستدرک سفينة البحار، ج 1 ص 394.
«2» مستدرک سفينة البحار، ج 1 ص 394.
«3» سفينة البحار ج 2 ص 590.
جلد 11 - صفحه 424
در آينده و تدارک به اصلاح آنچه فوت شده نه به استغفار فقط.
نهج البلاغه- حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمود مر قائلى را که گفت در حضور او کلمه استغفار را: گريه کند به مرگ تو مادر تو، آيا مى‌دانى چيست استغفار که بر وجه تام باشد و مقترن به جميع شرايط معتبره، بدرستى که استغفار درجه عليين است و اسمى است واقع شده بر شش معنى:
1- ندامت از گناه گذشته.
2- عزم بر ترک گناه در آينده.
3- اداى حقوق مردم تا آنکه ملاقات کنى خدا را در حالى که پاک باشى و نباشد بر تو اثرى از حقوق واجبه.
4- آنکه قصد کنى هر عمل که ضايع ساختى آن را قضا کنى و اعمال خود را موافق سازى بر طريقه شرعى.
5- قصد کنى به گوشتى که روئيده است برخوردن حرام، پس آب کنى آن را به اندوه‌ها و المها به مرتبه‌اى که پوست به استخوان چسبد و برويد ميان پوست و استخوان، گوشت نوى از حلال.
6- آنکه بچشانى بدن را زحمت طاعت، چنانچه چشاندى به آن لذت معصيت را؛ پس نزد حصول اين امور شش گانه مى‌گوئى (استغفر اللّه) «1». و اين فرمايش حضرت ناظر به شروط کمال توبه است نه اصل توبه.