تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ يَسْتَجِيبُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ يَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ وَ الْکافِرُونَ لَهُمْ عَذابٌ شَدِيدٌ «26»
«1» سفينة البحار ج 1 ص 127؛ مستدرک سفينة البحار ج 1 ص 395.
جلد 11 - صفحه 425
وَ يَسْتَجِيبُ الَّذِينَ آمَنُوا: و اجابت کند دعا را براى آنانکه ايمان آورند به معتقدات حقه، وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ: و بجا آورند کارهاى شايسته و پسنديده چنانچه حکمت و مصلحت باشد در اجابت، وَ يَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ: و زياده گرداند ايشان را از فضل عميم خود، وَ الْکافِرُونَ لَهُمْ: و ناگرويدگان، براى ايشان است، عَذابٌ شَدِيدٌ: مر ايشان راست عذابى سخت که دوام آنست در کميت و کيفيت بدل آنچه به مؤمنان عطا کرده باشد از ثواب و تفضل ابدى.
بيان:
استجابت به معنى قبول طاعت و اثابت است و زيادتى به اعتبار ثواب، يعنى خدا قبول طاعت فرمايد و ايشان را بر آن ثواب مى‌دهد و زياد مى‌فرمايد ايشان را در ثواب بر سبيل تفضل. معاذبن جبل گفته: مراد استجابت دعائى است که مؤمنان در حق يکديگر کرده باشند. ابن عباس گفته: معنى آنکه خداى تعالى شفاعت مى‌دهد ايشان را در حق اخوان و زياده فرمايد ايشان را از فضل خود به اين وجه که قبول شفاعت ايشان نمايد در حق اخوان.
از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله مروى است که مراد به زيادتى، قبول شفاعت مؤمن است در حق شخصى که مستوجب آتش باشد و در دنيا به شفيع خود احسان نموده باشد «1».
در کافى- از حضرت باقر عليه السّلام در آيه: «و يستجيب الذين امنوا ...» فرمايد: هو المؤمن يدعوا لاخيه بظهر الغيب فيقول الملک امين، و يقول الجبّار: و لک مثل ما سئلت و قد اعطيت ما سئلت لحبّک إيّاه. مراد مؤمنى است که دعا نمايد براى برادر مؤمن خود غايبانه، پس ملک آمين گويد و خداوند جبار فرمايد: براى تو است مثل آنچه سؤال نمودى و بتحقيق عطا فرمودم آنچه سؤال نمودى به جهت دوستى تو او را. «2»
شأن نزول:
خباب يکى از اصحاب صفه گويد: چون مالهاى بنى قريضه و ديگران را مشاهده کرديم، در خاطر ما گذشت که چه باشد که خداى تعالى ما
«1» نور الثقلين، ج 4 ص 579، حديث 87 بنقل از مجمع البيان.
«2» برهان، ج 4، ص 126، حديث 1.
جلد 11 - صفحه 426
را توانگر سازد تا از فقر و فاقه نجات و در احسان را گشوده مردمان را از آن محظوظ سازيم؛ آيه شريفه نازل شد. «1»