تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبادِهِ لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ وَ لکِنْ يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ ما يَشاءُ إِنَّهُ بِعِبادِهِ خَبِيرٌ بَصِيرٌ «27»
وَ لَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ: و اگر بگستراند و فراخ سازد خدا روزى را، لِعِبادِهِ:
براى بندگان خود، لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ: هر آينه سرکشى نمودى در زمين و از طريق اقتصاد بيرون رفتى و استعلاء و استيلاء لازم حال و تکبر و فساد را پيشه خود ساختى؛ و اين خاصيت در اکثر طباع مرکوز است نه همه آنها، و لذا بعضى از صلحاى امت با وجود کثرت ثروت، خللى در اعماق و انحرافى در اطوار ايشان پيدا نشد بلکه در عبادت کما ينبغى سلوک مى‌نمايند و زيادى مال اصلا حاجب و مانع طاعت ايشان نشود، لکن چون اغلب مردمان که نفس بهيمى و سبعى بر آنها غالب و به جانب هوى و هوس مايل و مال دنيا در اين باب اقوى سبب است، پس اگر حق تعالى بر ايشان بسط ارزاق فرمايد هر آينه ياغى و طاغى شدى چنانچه مشاهده مى‌شود، لذا بر وفق حکمت و مصلحت قسمت روزى نمود چنانچه فرمايد: وَ لکِنْ يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ: و لکن نازل فرمايد روزى را به اندازه، ما يَشاءُ: آنچه مى‌خواهد، يعنى بقدر معين از روى حکمت که فراخور حال ايشان باشد. إِنَّهُ بِعِبادِهِ: بدرستى که خدا به بندگان خود، خَبِيرٌ بَصِيرٌ: داناست به احوال ايشان، بيناست به صلاح ايشان، يعنى احوال و اوضاع ايشان را مى‌داند، پس هر کس را بر وفق مصالح روزى مى‌دهد.
تنبيه:
اين مطلب محقق است که خداى تعالى حکيم على الاطلاق، و عالم
«1» منهج الصادقين، چاپ 1333 شمسى، ج 8، ص 219.
جلد 11 - صفحه 427
است به جميع مصالح و مفاسد بندگان، بنابراين آنچه فرمايد از قبض و بسط و منع و عطا و فقر و غنا و صحت و مرض، بر وفق حکمت و مصلحت باشد چنانچه در حديث قدسى فرمايد:
انّ من عبادى من لا يصلحه الّا الغنى و لو افقرته لأفسده و إنّ من عبادى من لا يصلحه الّا الفقر و لو اغنيته لأفسده و ذلک انّى ادبّر عبادى لعلمى بقلوبهم:
بدرستى که بعض بندگان من کسانيند که اصلاح نکند او را مگر ثروت، و اگر فقير کنم او را فاسد شود. و بعضى بندگان من کسى است که اصلاح نکند او را مگر فقر، و اگر غنى کنم او را هر آينه فاسد شود؛ بدرستى که من تدبير بندگان نمايم به علم خود به قلوب آنان. «1»