تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ ما أَصابَکُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما کَسَبَتْ أَيْدِيکُمْ وَ يَعْفُوا عَنْ کَثِيرٍ (30)
وَ ما أَصابَکُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ: و آنچه مى‌رسد شما را اى بندگان از بليه و آفت مالى و بدنى، فَبِما کَسَبَتْ أَيْدِيکُمْ: پس به سبب آن چيزى است که کسب کرده دستهاى شما يعنى به شآمت معصيت شما، وَ يَعْفُوا عَنْ کَثِيرٍ: و عفو مى‌فرمايد و در مى‌گذرد از بسيارى از گناه گناهکاران.
در کافى- از حضرت صادق عليه السّلام در اين آيه فرمايد: ليس من التواء
جلد 11 - صفحه 429
عرق و نکبة حجر و لا عثرة قدم و لا خدش عود الّا بذنب و امّا ما يعفو اللّه اکثر ممّن عجّل اللّه عقوبة ذنبه فى الدّنيا فانّ اللّه اجلّ و اکرم و اعظم من ان يعود فى الاخرة.
هيچ رگى و عضوى نباشد که بجهد، و چوبى عضوى را بخراشد، و سنگى در پاى آيد، و خارى بخراشد مگر به گناهى که صاحب آن کرده باشد، و آنچه خدا عفو فرمايد اکثر است از آنچه تعجيل فرمايد عقوبت گناه او را در دنيا؛ پس بتحقيق خدا اجل و اکرم اعظم است از اينکه عود فرمايد در عقوبت او در آخرت؛ يعنى در آخرت ديگر به آن گناه عذاب نفرمايد «1».
و لذا از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام نقل شده: اميدوارترين آيتى که خداى تعالى بر پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله نازل فرموده اين آيه است (وَ ما أَصابَکُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما کَسَبَتْ أَيْدِيکُمْ ...) زيرا خبر داده که به سبب بعضى گناه، مصيبت مى‌رسانم و از بسيارى جرم عفو نمايم؛ و او از آن کريمتر است گناهى را که يکبار عفو کرده باشد در دنيا، بار ديگر بر آن عقوبت فرمايد در عقبى. «2»
تنبيه:
آيه شريفه مخصوص است به مجرمين و گناهکاران، و اما انبياء و ائمه معصومين که ساحت قدس آنها از خطا و عصيان منزه باشد، ابتلاى به مصائب و آلام نسبت به آنان، مزيد در علوّ درجه مقام قرب است به حضرت احديت، و لذا يزيد لعنه اللّه وقتى در آن مجلس به حضرت سجاد عليه السّلام آيه را خواند: (وَ ما أَصابَکُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما کَسَبَتْ أَيْدِيکُمْ) حضرت ردع فرمايد: «کلا هذه نزلت فينا» نه چنين است که اين آيه در باره ما باشد، و در حق ما نازل است «ما أَصابَ مِنْ مُصِيبَةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا فِي أَنْفُسِکُمْ إِلَّا فِي کِتابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَها ... لِکَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَکُمْ وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاکُمْ» پس ما هستيم کسانى که افسرده نشويم به آنچه قوت شود ما را و خوشحال نگرديم به آنچه بيايد ما را از دنيا «3».
«1» برهان ج 4 ص 127 حديث 6.
«2» منهج الصادقين، چاپ 1333 شمسى، ج 8، ص 221.
«3» برهان ج 4 ص 127 حديث 5 و ص 128 حديث 8- مستدرک سفينة البحار ج 6 ص 417- 416.
جلد 11 - صفحه 430