تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قَدْ کانَ لَکُمْ آيَةٌ فِي فِئَتَيْنِ الْتَقَتا فِئَةٌ تُقاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ أُخْرى کافِرَةٌ يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ رَأْيَ الْعَيْنِ وَ اللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ يَشاءُ إِنَّ فِي ذلِکَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصارِ «13»
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 27
بعد از آن، بيان آنچه به کفار و معاندين در روز بدر از عذاب رسيد مى‌فرمايد:
قَدْ کانَ لَکُمْ آيَةٌ: (خطاب به يهود يا قريش يا اهل ايمان) بتحقيق بود مر شما را علامتى واضح و نشانى صادق بر نبوت حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، فِي فِئَتَيْنِ الْتَقَتا: در دو گروهى که ملتقى شدند و مقابل هم صف کشيدند در جنگ بدر، فِئَةٌ تُقاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ: گروهى از اين دو دسته مقاتله مى‌کردند در راه خدا که لشگر حضرت بودند، عدد آنها سيصد و سيزده نفر به عدد اصحاب طالوت که از نهر گذشتند، هفتاد نفر مهاجر و دويست و سى و شش نفر انصار. وَ أُخْرى کافِرَةٌ: و گروه ديگر کافر، که لشگر ابو جهل و کفّار مکه، و آنها نهصد و پنجاه نفر بودند. يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ رَأْيَ الْعَيْنِ:
مى‌ديدند مسلمانان، لشگر کفر را دو برابر خود؛ ديدنى معاينه و آشکارا، اگرچه آنها سه برابر مؤمنان بودند، لکن خداى تعالى وعده نصرت و غلبه داده بود. پس به وعده الهى مطمئن شده ثبات قدم نمودند.
«ابن مسعود» روايت کند: در ابتداى نظر، لشگر کفار را ششصد و بيست و شش نفر گمان برديم، دو برابر ما؛ بعد هر دفعه نگاه کرديم کمتر از مرتبه اول مى‌نمودند، تا آنکه کمتر از لشکر ما ديديم. يکى گفت: هفتاد نفر، ديگر گفت: صد نفر. بعد از اتمام جنگ، اسيران را پرسيديم شما چند نفر بوديد؟
گفتند: هزار نفر. «1» وَ اللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ يَشاءُ: و خدا قوت دهد و تأييد فرمايد به نصرت خود هر که را خواهد، چنانچه نصرت عطا فرمود اهل بدر را. إِنَّ فِي ذلِکَ: بدرستى که در تقليل کثرت کفار و تکثير قلت مؤمنان، يا در واقع شدن امر به وجهى که پيغمبر خبر داده بود، لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصارِ: هر آينه عبرت و پند و موعظه‌اى است براى صاحبان بصيرت و بينائى. و محقق شده در جنگ بدر، صاحب علم، حضرت امير المؤمنين عليه السّلام بود. و در ميان سيصد و سيزده نفر، دو
«1» تفسير منهج الصادقين، جلد دوّم، صفحه 180.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 28
اسب داشتند: يکى مقداد بن اسود، و ديگر مرثد بن ابى مرثد؛ و شش زره داشتند. لکن لشگر کفار صد سوار بودند؛ و اين، جنگ اول اسلام، و سبب آن ابو سفيان بود.
تبصره: واقعه بدر کبرى که آثار قدرت خداى تعالى و شوکت و عزّت اسلام هويدا گرديد، عبرت و تذکرى است براى صاحبان بصيرت؛ و به تأمّل هر آينه دريابند که از اعاجيب و غرائب دهر باشد، با ضعف لشگر اسلام از جهت عدد و قواى ظاهريه و کثرت کفار و قوّت آنان، چنين منظره هويدا شد که عدد کفار در نظر لشگر اسلام به قلت و ضعف بيايد و به برکات وجود حضرت ختمى مرتبت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و اسلام، عمده‌اى از صناديد قريش مقتول، و مسلمانان را غلبه و فيروزى حاصل آمد؛ هر آينه نصرت با قلت و شکست با کثرت، عبرتى باشد.
بعد از آن تزيّنات و عوارضات دنيا را که باعث عدول مردمان است از حق به باطل، بيان فرمايد: