اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قَد کان‌َ لَکُم آيَةٌ فِي فِئَتَين‌ِ التَقَتا فِئَةٌ تُقاتِل‌ُ فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ وَ أُخري کافِرَةٌ يَرَونَهُم مِثلَيهِم رَأي‌َ العَين‌ِ وَ اللّه‌ُ يُؤَيِّدُ بِنَصرِه‌ِ مَن يَشاءُ إِن‌َّ فِي ذلِک‌َ لَعِبرَةً لِأُولِي الأَبصارِ «13»
هر آينه بود براي شما آية و معجزه در موضوع دو طايفه که يکديگر را تلاقي و روبرو شدند براي مقاتله يک دسته مؤمن که في سبيل اللّه محاربه ميکردند براي اعلاي کلمه اسلام و يک دسته کافر و مشرک بودند و با اينکه کفّار دو برابر مسلمين بودند و برأي العين مشاهده ميکردند مع ذلک خداوند نصرت و فيروزي داد بمسلمين و تأييد فرمود آن طايفه که اراده فرموده و اينکه باعث عبرت صاحبان بصيرت است.
اينکه آيه راجع باثبات مطلب آيه قبل است که وعده مغلوبيّت کفّار است با کثرت عدّه و عدّه و راجع بغزوه بدر است.
قَد کان‌َ لَکُم آيه بعضي گفتند خطاب بيهود است و بر طبق آن هم خبري در مجمع از احمد بن اسحق بن يسار از رجالش نقل نموده که خلاصه مفادش اينست که پس از خاتمه بدر حضرت رسالت يهود را جمع فرمود در سوق قينقاع و فرمود ديديد قضيّه بدر را که با آن عدّه و جمعيّت منحزم شدند بترسيد و بيائيد اسلام آوريد جواب گفتند مغرور شدي با يک دسته بي علم و نادان جنگيدي و غالب شدي اگر با ما جنگ کني مي‌فهمي ما چه کساني هستيم و اينکه آيه نازل شد.
و بعضي گفتند خطاب بمشرکين مکّه است، و بعضي گفتند يهود پس از جنگ بدر گفتند اينکه همان است که موسي خبر داد که فتح و فيروزي براي او است و پس از جنگ احد و فرار مسلمين شک آوردند سپس اينکه آيه نازل شد.
ولي حق در مقام اينکه است که خطاب راجع بجميع کفّار از مشرکين و يهود و نصاري باشد که در زمان نبي بودند و از فتح پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم در بدر مطّلع شدند تمام
جلد 3 - صفحه 122
آنها را اينکه آيه تهديد ميکند که بقوّه و قدرت خود مغرور نشويد و با اسلام و مسلمين مخالفت نکنيد که البتّه مغلوب خواهيد شد و لو عدّه مسلمين کم باشند خداوند آنها را نصرت و فيروزي عطا ميکند و نشانه و دليل بر اينکه مطلب غزوة بدر است کَم مِن فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَت فِئَةً کَثِيرَةً بِإِذن‌ِ اللّه‌ِ بقره آيه 25.
و ملخّص قصّه بدر بنا بر آنچه در بحار مجلّد ششم باب چهلم صفحه 450 اينکه مسلمين عدد آنها سيصد و سيزده (313) نفر مطابق عدّه لشگر طالوت و اصحاب خاص حضرت بقيّة اللّه (عجّل اللّه تعالي فرجه) هفتاد و هفت نفر از مهاجرين و 236 نفر از انصار و صاحب لواء مهاجرين امير المؤمنين و صاحب لواء انصار سعد بن عبادة و تمام اينکه عدّه هفتاد شتر داشتند و دو اسب يکي مقداد بن اسود داشت و يکي مرثد بن ابي مرثد و شش زره و هشت شمشير و تمام قتله مسلمين چهارده نفر بودند شش از مهاجرين و هشت از انصار.
و عدّه مشرکين بنا بر خبر مروي از امير المؤمنين عليه السّلام هزار بودند متجاوز از هفتاد نفر آنها کشته شدند و بهمين مقدار اسير شدند و بقيّه فرار کردند و منهزم شدند. و کيفيّت آن اينکه بود که در موقع تلاقي عسکرين کفّار قريش ديدند که مسلمين عدد آنها بسيار کم است ابو جهل گفت که اينها يک لقمه ما هستند اگر غلامان خود را روانه کنيم کفايت آنها را ميکنند عتبه گفت شايد اينها عدّه‌اي در کمين داشته باشند که در موقع جنگ حمله کنند.
عمر بن وهب را که بسيار شجاع بود روانه کردند اطراف لشگر اسلام گردشي کرد و خبر داد بآنها که احدي در کمين نيست.
پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم کسي را فرستاد نزد کفّار قريش که من دوست ندارم ابتداء بجنگ کنم منصرف شويد و بگذاريد مرا با عرب.
عتبه رو بقريش کرد و گفت بيائيد با پيغمبر جنگ نکنيم و او را رها کنيم،
جلد 3 - صفحه 123
ابو جهل گفت تو آدم ترسويي هستي ترسيدي که کشته شوي عتبه گفت حال که چنين گفتي نيز بر تو معلوم ميکنم که کيست جبان و ترسو و سوار شد و با برادرش شيبه و پسرش وليد آمدند مقابل لشکر اسلام و مبارزه طلبيدند حضرت رسول سه نفر از انصار را روانه کردند مقابل آنها، آنها فرياد زدند که ما با هم کفو خود از قريش جنگ ميکنيم، حضرت پسر عموي خود عبيد بن حرث را فرمود برو مقابل عتبه و عموي خود حمزه را روانه کرد مقابل شيبه و علي عليه السّلام را مقابل وليد.
عبيد بن حرث ضربتي بر عتبه زد سر او شکافت و عتبه ضربتي بر عبيد زد پاي او را قطع کرد و هر دو روي زمين افتادند و پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم فرمود عبيد اول شهيد در راه دين است از اهل بيت من، و امّا حمزه و شيبه با هم آن قدر شمشير ردّ و بدل کردند که هر دو شمشير شکست و دست بگريبان يکديگر شدند، و امّا علي عليه السّلام ضربتي بر وليد زد دست او را از کتف قطع نمود از دست ديگر دست قطع شده را بر فرق علي زد گويا آسمان بر سر علي وارد شد علي او را بدرک واصل نمود، و علي عليه السّلام چون ديد عمّش حمزه با شيبه دست و بغل شدند بياري عمّش آمد فرمود عمو سر خود را فرو بر و ضربتي بر شيبه زد او را دو قسمت کرد.
و چون مشرکين هر سه نفر از شجاعان خود را مقتول ديدند يک مرتبه حمله بلشگر اسلام کردند خداوند هزار ملک بياري مسلمين فرستاد گردن و دست مقطوع ميشد و قاتل ديده نميشد تا فتح و ظفر نصيب مسلمين شد چنانچه ميفرمايد إِذ تَستَغِيثُون‌َ رَبَّکُم فَاستَجاب‌َ لَکُم أَنِّي مُمِدُّکُم بِأَلف‌ٍ مِن‌َ المَلائِکَةِ مُردِفِين‌َ وَ ما جَعَلَه‌ُ اللّه‌ُ إِلّا بُشري وَ لِتَطمَئِن‌َّ بِه‌ِ قُلُوبُکُم وَ مَا النَّصرُ إِلّا مِن عِندِ اللّه‌ِ إِن‌َّ اللّه‌َ عَزِيزٌ حَکِيم‌ٌ سوره انفال آيه 9 و 10، و از اينکه بيان شرح مفاد تمام آيه واضح گرديد.
124