اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ جَعَلَها کَلِمَةً باقِيَةً فِي عَقِبِه‌ِ لَعَلَّهُم يَرجِعُون‌َ «28»
و قرار داد او را کلمه باقيه در عقب و اعقاب ابراهيم باشد که آنها رجوع کنند.
وَ جَعَلَها کَلِمَةً باقِيَةً فِي عَقِبِه‌ِ در تفسير کلمه باقيه سه تفسير شده بعضي گفتند کلمه توحيد است «لا اله الا اللّه» که کلمه اخلاص هم گويند و کلمه طيّبه هم نام نهاده شده بعضي گفتند برائت از آلهة که فرمود إِنَّنِي بَراءٌ مِمّا تَعبُدُون‌َ لکن اخبار بسياري از ائمه اطهار و از شخص حضرت رسالت سؤال کردند از اينکه کلمه باقيه چيست فرمودند امامت است و اينکه منطبق ميشود با آيه شريفه که مي‌فرمايد وَ إِذِ ابتَلي إِبراهِيم‌َ رَبُّه‌ُ بِکَلِمات‌ٍ فَأَتَمَّهُن‌َّ قال‌َ إِنِّي جاعِلُک‌َ لِلنّاس‌ِ إِماماً قال‌َ وَ مِن ذُرِّيَّتِي- بقره آيه 124- خداوند اينکه امامت را باقي داشت تا دامنه قيامت که هيچ زماني نشد که زمين خالي از امام باشد و در اخبار هم داريم که مي‌فرمايد
«لو خلت الارض عن الحجة لساخت باهلها و لماجت باهلها اما ظاهرا مشهودا او غائبا مستورا»
و هم چنين در کلمه في عقبه بعضي گفتند «في ذريته و نسله» که تمام موحد بودند و بعضي گفتند مراد قريش است که برائت از آلهه باشد و لکن اينکه دو تفسير غلط صرف است زيرا بسياري از ذريه ابراهيم چه در بني اسرائيل و چه در بني اسماعيل مشرک بودند و تبري از آلهه هم نداشتند و لکن مستفاد از اخبار همان منصب امامت است که باقي است در ذريه ابراهيم تا صفحه محشر و توضيح کلام اينکه ابتداء که خدا فرمود إِنِّي جاعِلُک‌َ لِلنّاس‌ِ إِماماً کلمه النّاس شامل جميع افراد بشر ميشود و امام بر جميع افراد بشر يکي بيشتر نمي‌شود و کلمه «و من ذريتي»
جلد 16 - صفحه 23
من تبعيضيه است تمام ذريه را شامل نيست معني اينکه است که امامت در ذريه من باشد و فرمايش خداوند که مي‌فرمايد لا يَنال‌ُ عَهدِي الظّالِمِين‌َ کلمه ظالمين جمع محلّي بالف و لام شامل ميشود جميع افراد ظالمين را چه ظالم در دين باشد مثل شرک و کفر و ضلالت يا ظالم بغير باشد چه ظلم جاني و مالي و عرض يا ظالم بنفس باشد مثل ارتکاب معاصي و لو در تمام عمر يک معصيت صغيره از او صادر شده باشد همين هم ظلم بنفس است و اينکه آيه کمال دلالت را دارد بر لزوم عصمت امام چنانچه در مقام خود بياني کرده‌ايم در مجلد دوم اينکه تفسير و در کلم الطيب مجلد دوم در شرائط امامت.
و از اينکه جمله کَلِمَةً باقِيَةً فِي عَقِبِه‌ِ استفاده ميشود که امامت در ذرية و عقب ابراهيم باقي است تا قيامت و اينکه دليل بزرگي است بر مذهب شيعه اثني عشري و بر بطلان خلفاء جور که يا مشرک و کافر و ضال بودند يا ظالم به بندگان خدا بالاخص مقربان درگاه الهي يا ظالم بنفس در ارتکاب معاصي شرعيه و قبايح عقليه.
لَعَلَّهُم يَرجِعُون‌َ يعني بايد مشرکين و کفّار از شرک و کفر برگردند و بشرف اسلام و ايمان و تحت فرمان امام باشند.