اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذ قال‌َ إِبراهِيم‌ُ لِأَبِيه‌ِ وَ قَومِه‌ِ إِنَّنِي بَراءٌ مِمّا تَعبُدُون‌َ «26» إِلاَّ الَّذِي فَطَرَنِي فَإِنَّه‌ُ سَيَهدِين‌ِ «27»
و زماني که فرمود ابراهيم براي پدرش آزر و براي قومش محققا من بري و بيزارم از آنچه شما مي‌پرستيد مگر خداوندي که مرا خلق فرموده پس محققا خداوند باشد که مرا هدايت فرمايد.
وَ إِذ قال‌َ إِبراهِيم‌ُ متعلق بفعل محذوف است يعني اذکر زماني که گفت ابراهيم.
لِأَبِيه‌ِ مراد آزر عموي ابراهيم است که اطلاق اب بر او مي‌کند چون در دامن او بزرگ شده که مکررا بيان شده با دليل و برهان.
وَ قَومِه‌ِ ممکن است مرجع ضمير ابراهيم باشد يعني قوم ابراهيم يا مرجع ابيه باشد که قوم آزر باشند و اينکه اظهر است.
إِنَّنِي با سه تأکيد.
بَراءٌ يعني بري و بيزارم مِمّا تَعبُدُون‌َ که بعضي عبده شمس و قمر و کواکب بودند بعضي عبده اصنام بعضي عبده ملائکه و شياطين از کليه اينها بيزارم.
إِلَّا الَّذِي فَطَرَنِي بعضي گفتند استثناء منقطع است لکن ظاهرا متصل است چون مشرکين عبادت خدا را هم معتقد بودند لذا مشرک نام نهاده شدند پس معني اينکه در ميان معبودان شما من فقط عبادت مي‌کنم آن کسي را که مرا از کتم عدم بوجود آورده و تطوراتي را سير داده از نطفه و علقه و مضغه تا بدنيا آورده و نشو و نما فرموده تا بحد رشد رسانيده.
فَإِنَّه‌ُ سَيَهدِين‌ِ. سؤال: ابراهيم که هدايت شده بود بلکه از اول عمر معصوم بود بخصوص در اينکه موقع که دعوت مي‌کند که مقام رسالت را بلکه اولو العزمي را دارا بود چرا نفرمود «هديني» و گفت «سهيدين» جواب: هم ايجاد ميفرمايد و هم ابقاء که آن به آن اضافه ميفرمايد ممکن همين نحوي که در
جلد 16 - صفحه 22
وجود محتاج به موجد است در بقاء هم محتاج به مبقي است يعني خداوند مرا از خطرات شرک نگاهداري مي‌کند ابراهيم و لو معصوم بود لکن عاصم او خدا است بعلاوه ممکن است مراد عالم آخرت و سعادت و بهشت باشد چون مکرر گفته‌ايم که بنده و لو در اعلي درجه بندگي باشد مثل وجود مقدس پيغمبر اسلام هيچ گونه استحقاقي ندارد و فقط ايمان و تقوي و اعمال صالحه قابليت مي‌آورد براي تفضل و هر که بهشت رود بتفضل است نه استحقاق بعکس هر که جهنم رود از روي استحقاق است زائد بر او عذاب نمي‌کند.