اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قُل إِن کان‌َ لِلرَّحمن‌ِ وَلَدٌ فَأَنَا أَوَّل‌ُ العابِدِين‌َ (81)
بگو اگر بوده باشد از براي خداوند رحمن ولدي پس من اول عبادت کنندگانم.
اينکه آيه شريفه از مشکلات آيات است و اقوال مفسرين بسيار است بعضي گفتند:
قُل إِن کان‌َ ان نافيه است يعني ما کان لِلرَّحمن‌ِ وَلَدٌ.
فَأَنَا أَوَّل‌ُ العابِدِين‌َ المقرين بوحدانيته و نفي الولد عنه، بعضي گفتند:
معني اينکه است که اگر بزعم شما از براي او ولد باشد پس آن کسي که مخالف شما است و خدا را بيگانگي عبادت ميکند من هستم بعضي گفتند همين نحوي که من اول العابدين نيستم زيرا قبل از من انبياء و مؤمنين به آنها بودند همين نحو از براي رحمن هم ولدي نيست اگر اينکه دعوي محال را مي‌کنيد پس اينکه اوليت من را که محال است بايد اعتراف کنيد مثل قول اينکه «ان کانت الشمس طالعة فالنهار موجود و لما لم يکن النهار موجودا و ليست الشمس طالعة» و چون من اول العابدين نيستم پس از براي رحمن هم ولدي نيست. بعضي گفتند: معناي اول العابدين آنفين عن عبادته و جاحدين له زيرا اگر از براي او ولد باشد لازمه او تجسم و حدوث است و از واجب الوجودي بيرون است و سزاوار پرستش نيست.
بعضي گفتند: معني اينکه است که اگر از براي او ولدي بود من اولين کسي بودم که اقرار به آن مي‌کردم زيرا معرفت من از همه شما بيشتر است و چون من اشد
جلد 16 - صفحه 61
انکار هستم پس نيست از براي او ولدي و اينکه معني بنظر اقرب مي‌آيد زيرا صفات و شئونات الهي بايد از جانب خدا باشد و بتوسط وحي به انبياء برسد و آنها ابلاغ کنند از اينکه جهت گفتيم اسماء اللّه توقيفي است ما از پيش خود نمي‌توانيم اسمي و صفتي از براي او بگوئيم بايد از جانب او برسد و شما که مي‌گوئيد که از براي او ولدي هست ملائکه را دختران خدا مي‌دانيد آدم و عزيز و عيسي را إبن اللّه مي‌گوئيد بلکه خود را ابناء اللّه مي‌شماريد هيچ مدرکي و دليلي و برهاني بر او نداريد و هيچ پيغمبري همچه دعوايي نداشتند بلکه اولين دعوت تمام انبياء دعوت به توحيد بوده و اللّه العالم.