تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْکِتابَ إِلاَّ مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْياً بَيْنَهُمْ وَ مَنْ يَکْفُرْ بِآياتِ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسابِ «19»
«1» تفسير عيّاشى، جلد اوّل، صفحه 166، حديث 18
«2» تفسير برهان، جلد اوّل، صفحه 273، حديث 5 (ذيل آيه 18 آل عمران)
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 42
إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ: بدرستى که دين پسنديده نزد خداى تعالى اسلام است نه دين يهود و نصرانى. مراد آنست که هيچ دينى، مرضى و پسنديده نزد حق تعالى نيست مگر توحيد و تعبد به شرعى که حضرت خاتم محمد بن عبد اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از جانب خدا آورده؛ پس غير از دين اسلام قبول نفرمايد و بر غير آن ثواب عطا نفرمايد.
«تفسير برهان»- قال امير المؤمنين عليه السلام: لانسبنّ الاسلام نسبة لم ينسبها احد قبلى و لا ينسبها احد بعدى، الاسلام هو التّسليم، و التّسليم هو اليقين، و اليقين هو التّصديق، و التّصديق هو الاقرار، و الاقرار هو الاداء و الاداء هو العمل، المؤمن اخذ دينه عن ربّه، انّ المؤمن يعرف ايمانه فى عمله و الکافر يعرف کفره بانکاره، يا ايّها النّاس دينکم دينکم، فانّ السّيّئة فيه خير من الحسنة فى غيره، انّ السّيّئة فيه تغفر و الحسنة فى غيره لا تقبل. «1» فرمود حضرت امير المؤمنين عليه السلام: تعريف مى‌کنم اسلام را تعريف کردنى که هيچکس از امم گذشته تعريف نکرده‌اند. اسلام تسليم نفس است در امتثال و فرمانبردارى طاعت الهى، (اين تفسير لفظى است به لفظ ديگر که اعرف و اشهر است). و تسليم يقين است که لازم کمال تسليم باشد به حقّيت و صدقيت تا محقق شود کمال انقياد و تعظيم، (اين تعريف به لازم مساوى تسليم است). و يقين تصديق است، يعنى اعتقاد ثابت جازم مطابق واقع که حاصل مى‌شود از برهان قطعى و تصديق اقرار به خدا و پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و امامان عليهم السلام است و آنچه از جانب خدا آورده‌اند از احوال
«1» تفسير برهان، جلد اوّل، صفحه 274 حديث پنجم- تفسير قمى، جلد اوّل، صفحه 100- قسمتى از اين حديث در حکمت 125 نهج البلاغه آمده است.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 43
معاد و غيره (اين نيز تعريف لفظ است به لفظ اعرف). و اقرار، اداى آن چيزى است که به آن اقرار کرده از احکام و واجبات (اين تعريف شيئى است به خاصه آن). و اداء عمل است براى خدا، (اين نيز تعريف لفظى است). مؤمن فرامى‌گيرد دين خود را از پروردگارش؛ بدرستى که مؤمن شناخته مى‌شود ايمانش به عمل او، و کافر شناخته مى‌شود کفرش به انکار او. اى گروه مردمان، ملازم باشيد دين خود را، ملازم باشيد دين خود را، بدرستى که گناه در دين اسلام، بهتر از طاعت در غير اسلام است، زيرا که گناه در اسلام راه آمرزش دارد و لکن عبادت در غير دين اسلام قبول نشود تا ثواب يابد.
وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْکِتابَ: و اختلاف نکردند آنانکه عطا شده بودند کتاب آسمانى از تورات و انجيل، يعنى يهود و نصارى اختلاف نکردند در دين اسلام و حضرت پيغمبر آخر الزمان محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، إِلَّا مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ: مگر بعد از آنکه آمد ايشان را علم به حقيقت و حقانيت دين اسلام و حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم که حق است و قرآن هم مصدق کتب آسمانى آنها است، بَغْياً بَيْنَهُمْ: به جهت حسد يا ظلم يا بزرگى و رياست که ميان آنها بود، نه به سبب مخفى بودن امر. اختلاف آنها اين بود که بعضى گفتند دين اسلام حق است، قائل شدند. و جمعى گفتند مخصوص عرب است، و برخى منکر شدند. يا اختلاف آنها در توحيد بود. نصارى قائل به تثليث، و يهود ابن اللّه اعتقاد نمودند.
بعد از آن تهديد و وعيد فرمايد: وَ مَنْ يَکْفُرْ بِآياتِ اللَّهِ: و هر که کافر شود و انکار نمايد به آيات خدا که پيغمبر يا قرآن يا معجزات حضرت خاتم يا تورات و انجيل که صفات آن حضرت در آنست، فَإِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسابِ: پس بدرستى که خداى تعالى زود حساب کننده است، يعنى بزودى اهل بغى و حسد و عناد به جزاى عمل خود مى‌رسند. بايد دانست که محاسبه خلايق، تماما در طرفة العين واقع شود، زيرا محاسبه الهى علم سبحانى است، و طول موقف قيامت براى جواب و مؤاخذه آن است.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 44
تتمه: ثواب آيه شهد اللّه تا سريع الحساب: تفسير لوامع التنزيل روايت نموده فرمود حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: هر که اين آيه را در نزد خواب بخواند، خداى تعالى خلق فرمايد هفتاد هزار ملک را استغفار نمايند براى او تا روز قيامت. «1» و نيز مروى است: هر که بعد از آيه شهد اللّه، چهار مرتبه بگويد:
اللّهمّ انّى اشهدک و اشهد ملائکتک و حملة عرشک و سکّان سماواتک و جميع خلقک بانّى اشهد ان لا اله الّا انت و محمّدا عبدک و رسولک و انّ الانبياء رسلک و انّ الانبياء قد بلغوا و نصحوا»، حق تعالى براتى از جهنّم به او عطا فرمايد. «2» در منهج از آن حضرت مروى است که دو ملک در هوا يکديگر را ملاقات کردند، يکى پرسيد از کجا مى‌آئى؟ گفت از نزد بنده عاصى که تمام روز معصيت مى‌کرد و اين، نامه سياه عمل اوست، به آسمان مى‌برم. ملک ديگر گفت: عجب حالتى است که من به نام او برات آزادى آتش جهنم به زمين مى‌برم. ملک اول متعجب و متحير شد. ملک دوم گفت: چون تو از او جدا شدى، آيه شهادت خواند، حق تعالى فرمود: من گناه و معصيتش را به ايمان و معرفتش بخشيدم. مخفى نماند که البته تقوى لازم دارد تا بدين مرتبه رسد، نه به صرف تلاوت فقط.