تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِيَ لِلَّهِ وَ مَنِ اتَّبَعَنِ وَ قُلْ لِلَّذِينَ أُوتُوا الْکِتابَ وَ الْأُمِّيِّينَ أَ أَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّما عَلَيْکَ الْبَلاغُ وَ اللَّهُ بَصِيرٌ بِالْعِبادِ «20»
«1» در اصول کافى، کتاب الدّعاء، جلد 2، صفحه 539، حديث 16 مضمون مشابه اين حديث آمده است.
«2» کنز العمّال، جلد اوّل، صفحه 570، حديث 2575 (با تفاوت مختصر)
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 45
فَإِنْ حَاجُّوکَ: پس اگر يهودان محاجّه کنند بر وجه عناد، و خصومت نمايند با تو در دين بعد از اقامه حجت، و يا نصارى جدال کنند در حق عيسى، فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِيَ لِلَّهِ: پس بگو در جواب آنها که تسليم کردم نفس خود را و خالص ساختم همه خود را براى خدا و به هيچ وجه غيرى را با او شريک نمى‌گردانم، زيرا اين است دين قويم و صراط مستقيم که آيات بينات بر آن قائم شده و همه انبياء داعى بر آنند.
نکته: تعبير وجه از نفس، به جهت آنست که اشرف اعضاى ظاهره و مظهر قوا و حواس مى‌باشد.
وَ مَنِ اتَّبَعَنِ: و همچنين تسليم نموده‌اند کسانى که پيروى کنند مرا، يعنى با اخلاص تمام به خداى يگانه ايمان آورده‌اند، وَ قُلْ لِلَّذِينَ أُوتُوا الْکِتابَ: و بگو اى پيغمبر به آنانکه عطا شده‌اند کتاب يعنى يهود و نصارى، وَ الْأُمِّيِّينَ: و مشرکان عرب را که ناخوانده و نانويسنده‌اند، يعنى کتاب ندارند. يا اهل مکه که منسوب به ام القرى مى‌باشند، أَ أَسْلَمْتُمْ: آيا اسلام آورده‌ايد به جهت واضح شدن آيات بينات براى شما، چنانچه من تسليم نمودم اوامر الهى را و پيروان من نيز اسلام آورده‌اند، يا هنوز بر کفر خود باقى هستيد؟
نکته: استفهام در معرض تقرير، و مقصود امر است، يعنى اسلام آوريد و به صورت استفهام وارد شده، به جهت آنکه به منزله طلب فعل و دعوت به آن است، الا آنکه در تعبير از معنى امر به لفظ استفهام فائده زائده‌اى باشد. و آن اشاره است به آنکه مخاطب، معاند لجوج بى‌انصاف است، زيرا منصف، هرگاه ظاهر شود براى او حجت، هر آينه توقف ننمايد در تسليم.
فَإِنْ أَسْلَمُوا: پس اگر اسلام آورند و انقياد امر حق نمايند، فَقَدِ اهْتَدَوْا: پس بتحقيق هدايت شدند و راه يافتند به مقصد اصلى، و از باديه ضلالت به شاهراه سعادت فايز شدند. وَ إِنْ تَوَلَّوْا: و اگر پشت کردند از اسلام و اعراض نمودند از قرآن، فَإِنَّما عَلَيْکَ الْبَلاغُ: پس جز اين نيست که بر تو است رسانيدن دعوت و اقامه حجت، وَ اللَّهُ بَصِيرٌ بِالْعِبادِ: و خداى تعالى
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 46
بيناست به بندگان، يعنى دانا به تصديق و تکذيب ايشان، پس بر وفق آن جزا خواهد داد. اين آيه وعد است نسبت به مؤمنان، و وعيد است به کافران.
مروى است چون آيه شريفه نازل شد، حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آن را بر اهل کتاب تلاوت فرمود. گفتند: ما اسلام آورديم. حضرت به يهودان فرمود: در حق عيسى عليه السّلام چه مى‌گوئيد؟ گفتند: او پيغمبر و کلمه خدا نيست. بعد به نصارى فرمود: عيسى را بنده خدا و مطيع او مى‌دانيد؟
گفتند: معاذ اللّه، او بنده خدا باشد؟ حضرت فرمود: پس در ادعاى اسلام دروغگو هستيد، زيرا اسلام آنست که خدا را به يگانگى اقرار، و تصديق پيغمبران نمائيد و ايشان را بندگان و مطيع خدا دانيد.