اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لا يَملِک‌ُ الَّذِين‌َ يَدعُون‌َ مِن دُونِه‌ِ الشَّفاعَةَ إِلاّ مَن شَهِدَ بِالحَق‌ِّ وَ هُم يَعلَمُون‌َ (86)
و مالک نيستند کساني که مي‌خوانند از غير خداوند تبارک و تعالي شفاعت را مگر کساني که شهادت بحق مي‌دهند و آنها مي‌دانند.
نظر به اينکه مشرکين اصنام خود را که عبادت مي‌کردند مي‌گفتند اينها شفعاء ما هستند نزد خداوند چنانچه مي‌فرمايد وَ يَعبُدُون‌َ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ ما لا يَضُرُّهُم وَ لا يَنفَعُهُم وَ يَقُولُون‌َ هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِندَ اللّه‌ِ- يونس آيه 18- خدا مي‌فرمايد:
وَ لا يَملِک‌ُ الَّذِين‌َ يَدعُون‌َ مِن دُونِه‌ِ الشَّفاعَةَ بلکه خود آن آلهه هم با عبده خود در جهنم هستند چنانچه مي‌فرمايد إِنَّکُم وَ ما تَعبُدُون‌َ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ حَصَب‌ُ جَهَنَّم‌َ أَنتُم
جلد 16 - صفحه 64
لَها وارِدُون‌َ لَو کان‌َ هؤُلاءِ آلِهَةً ما وَرَدُوها وَ کُل‌ٌّ فِيها خالِدُون‌َ لَهُم فِيها زَفِيرٌ وَ هُم فِيها لا يَسمَعُون‌َ- انبياء آيه 98 الي 100- و نظر به اينکه در اينکه دو آيه اشکالي متوجه مي‌شود که بسياري ملائکه را مي‌پرستيدند و نصاري عيسي را و مقتضاي اينکه آيات اينست که آنها هم وارد جهنم شوند و مالک شفاعت هم نباشند خداوند در سوره انبياء رفع اشکال اول را فرموده بقوله تعالي إِن‌َّ الَّذِين‌َ سَبَقَت لَهُم مِنَّا الحُسني أُولئِک‌َ عَنها مُبعَدُون‌َ لا يَسمَعُون‌َ حَسِيسَها وَ هُم فِي مَا اشتَهَت أَنفُسُهُم خالِدُون‌َ- انبياء آيه 101 و 102- و در اينکه آيه استثناء فرموده.
إِلّا مَن شَهِدَ بِالحَق‌ِّ وَ هُم يَعلَمُون‌َ و اينکه جمله را دو نحو تفسير کرده‌اند:
يک- اينکه کساني که شهادت بحق مي‌دهند و عالم بحق هستند يعني قلبا هم معتقد بحق هستند و مثل منافقين نيستند که شهادت بحق مي‌دهند و قلبا معتقد نيستند بلکه ظاهر مطابق با باطل است اينها مالک شفاعت هستند. دو- اينکه شفاعت مي‌کنند کساني را که شهادت بحق مي‌دهند و معتقد بحق هستند.
خلاصه مسئله شفاعت اولا اختلافيست بين عامه و خاصه. بسياري از عامه منکر اصل شفاعت هستند بواسطه اطلاقات بعض آيات که نفي شفاعت مي‌کند مطلقا لکن جواب اينکه اولا اينکه آيات در حق کفار و مشرکين است که آنها را احدي شفاعت نمي‌کند و ثانيا اطلاق قابل تقييد است و در آيات صريحا تقييد مي‌کند مثل وَ لا يَشفَعُون‌َ إِلّا لِمَن‌ِ ارتَضي- انبياء آيه 29- و مثل يَومَئِذٍ لا تَنفَع‌ُ الشَّفاعَةُ إِلّا مَن أَذِن‌َ لَه‌ُ الرَّحمن‌ُ وَ رَضِي‌َ لَه‌ُ قَولًا- طه آيه 108- و غير اينها و مسئله شفاعت از ضروريات مذهب شيعه است و دو قسم شفاعت داريم: کبري و صغري. اما شفاعت کبري خاص محمّد و آل او است چنانچه تفسير شده مقام محمود به شفاعت که مي‌فرمايد عَسي أَن يَبعَثَک‌َ رَبُّک‌َ مَقاماً مَحمُوداً- اسراء آيه 81- و گفتيم در مقام خود که شفاعت يکي از شئونات مقام محمود است و از پيغمبر است که فرمود
«ادخرت شفاعتي لاهل الکبائر من امتي»
و در زيارت ائمه دار
د «شفعاء يوم القيمة»
و شفاعت خاصه قرآن و انبياء و مؤمنين و علماء و امثال اينها و بالجمله در باب شفاعت اولا در حق مؤمنين است که قابليت شفاعت داشته باشند غير مؤمن قابليت ندارد و ثانيا
جلد 16 - صفحه 65
محتاج به اذن الهي است تا او اذن ندهد شفاعت نمي‌کنند و ثالثا شفيع بايد يک مقام قربي در پيشگاه الهي داشته باشد تا شفاعت او قبول شود و مسئله شفاعت را ما مبسوطا در مجلد سوّم کلم الطيب عنوان دوازدهم از صفحه 231 الي 245 بيان کرده‌ايم رجوع فرمائيد.