تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ السَّکِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ لِيَزْدادُوا إِيماناً مَعَ إِيمانِهِمْ وَ لِلَّهِ جُنُودُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ کانَ اللَّهُ عَلِيماً حَکِيماً «4»
هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ السَّکِينَةَ: ذات يگانه خدا آن ذاتى است که نازل نمود چيزى که موجب سکون و ثبات بود، فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ: در دلهاى مؤمنين، و آن ادله و حجج بينه بود که مستلزم بصيرت ايشان بود در امر فتح و نصرت و سبب آرميدن نفوس ايشان شد. اين مخصوص اهل ايمان بود، اما غير ايشان مضطرب و متزلزل بودند. نزد بعضى مراد به سکينه علامات نصرت مؤمنان است
«1» منهج الصادقين، ج 8، ص 363.
جلد 12 - صفحه 145
بر اعدا که موجب ثبات قدم ايشان شد در جهاد. لِيَزْدادُوا إِيماناً: تا زياد کنند مؤمنان، مَعَ إِيمانِهِمْ: با ايمان خود، يعنى به جهت رسوخ عقيده و اطمينان نفس زياد کنند يقين خود را با يقين ديگر در حين مشاهده آنچه موعود شده بودند از فتوح متعاقبه و علو کلمه اسلام و غلبه بر مشرکان. يا بيفزايند ايمان خود را که به اصول دين داشتند با ايمان به فروع.
ابن عباس نقل نموده (اول ما اتاهم به النبى التوحيد فلما امنوا باللّه وحده انزل الصلوة و الزکوة ثم الحج ثم الجهاد ثم ولاية على بن أبي طالب عليه السّلام فازدادوا ايمانا الى ايمانهم و اتموه بولاية على بن أبي طالب عليه السّلام): اول چيزى که پيغمبر با امّت خود آورد توحيد بود، چون به يگانگى خدا ايمان آوردند ايشان را به نماز و زکات امر نمود، چون به آن تصديق کردند حج و جهاد بر آنها واجب گردانيد، بعد از آن ايشان را امر به ولايت على بن ابى طالب عليه السّلام، پس زياد نمودند ايمان خود را و تکميل نمودند آن را به ولايت على بن ابى طالب عليه السّلام «1».
چون طباع از امور شاقه منزجرند خصوصا امر جهاد که متضمن مشقت بسيار مى‌باشد، لذا حق تعالى تحريص ايشان فرمايد که: وَ لِلَّهِ جُنُودُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ: و مر خداى راست لشگرهاى آسمانها و زمينها از ملائکه و جن و انس بلکه حيوانات و حشرات حتى عناصر اربعه از باد و خاک و آب و آتش.
پس اى اهل ايمان به نصرت الهى وثوق پيدا نموده قدم در راه مجاهده نهيد که هر که لشگر آسمان و زمين در تحت فرمان او باشد اولياى خود را در وقت محاربه با اعدا وانگذارد بلکه اگر مصلحت و حکمت او اقتضا کند اهل آسمان و زمين را به مدد ايشان فرستد، چنانچه در روز بدر ملائکه را به معاونت ايشان فرستاد. و حکمت در آنکه همه کفار را بدون وسيله حرب مستأصل نساخت، به جهت علم الهى به خروج مؤمنان از اصلاب ايشان يا تعريض مجاهدان به ثواب بهشت است لذا فرمايد: وَ کانَ اللَّهُ عَلِيماً حَکِيماً: و هست خداى تعالى دانا به مصالح بندگان، حکيم در آنچه فرمايند، يعنى همه افعال او بر وجه حکمت و
«1» تفسير ابو الفتوح، ج 10 ص 206.
جلد 12 - صفحه 146
صواب باشد و از جمله آن حکم به انزال سکينه در قلوب مؤمنان بوسيله صلح حديبيه و وعده فتح مکه و غير آن.