تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّ الَّذِينَ يَکْفُرُونَ بِآياتِ اللَّهِ وَ يَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَ يَقْتُلُونَ الَّذِينَ يَأْمُرُونَ بِالْقِسْطِ مِنَ النَّاسِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِيمٍ «21»
إِنَّ الَّذِينَ يَکْفُرُونَ بِآياتِ اللَّهِ: بدرستى که آنانکه کافر مى‌شوند به آيتهاى خدا از پيغمبر و قرآن و معجزات آن حضرت، که دالند بر دين حق اسلام، وَ يَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ حَقٍ: و مى‌کشند پيغمبران را به غير حق، يعنى نمى‌دانند که بغير حق مى‌کشند. و اين صورت، اقبح است از آنکه تصور کنند به غير حق مى‌کشند. يا آنکه کشتن انبياء در مذهب خودشان به غير حق بود.
بنابراين عده‌اى از پيغمبران را کشتند، چنانچه از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مروى است که بعد از تلاوت آيه فرمود: بنى اسرائيل، چهل و سه پيغمبر را در ساعت اول روز کشتند. پس صد و دوازده نفر از عباد برخاستند تا بر ايشان امر به معروف و نهى از منکر کنند، ايشان را در آخر روز نيز کشتند؛ چنانچه فرمايد: وَ يَقْتُلُونَ الَّذِينَ يَأْمُرُونَ: و مى‌کشند آن کسانى را که امر
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 47
مى‌کردند، بِالْقِسْطِ مِنَ النَّاسِ: به عدل و داد از مردمان، يعنى سواى پيغمبران امر کنندگان به معروف را مى‌کشتند، فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِيمٍ: پس بشارت بده اين جماعت را از راه توبيخ و سرزنش، به عذاب دردناک.
نکته: ذکر تبشير در مقام انذار، بر وجه تحکّم است، يعنى آنها را تهديد فرما و بترسان از عذاب جهنم که سخت‌ترين عذابهاست. مراد اهل کتابند که در عصر حضرت پيغمبر بودند و مى‌خواستند اقتفا به پدران خود نموده، دست به قتل حضرت و اصحاب او دراز کنند، حق تعالى ايشان را حفظ فرمود.
تنبيه: در آيه شريفه دلالاتى است:
1- دال است بر آنکه کشتن انبياء موجب کفر است.
2- اسناد قتل به اهل کتاب زمان حضرت پيغمبر، با آنکه اجداد آنها مرتکب قتل شده بودند، به اعتبار آنکه ايشان راضى به فعل پدران خود بودند؛ پس دلالت دارد بر آنکه راضى به فعل جماعتى، شريک در آن فعل است. و حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمايد: الرّاضى بفعل قوم کالدّاخل فيه معهم: «1» راضى بودن کسى به فعل جماعتى، مانند کسى است که داخل با ايشان باشد، چه خير باشد يا شر.
3- «على بن عيسى» به اين آيه استدلال نموده بر جواز انکار منکر با خوف قتل، و اين در صورتى است که يقين به نتيجه و اثر، و مفسده‌اى هم مترتب نشود.
4- آيه شريفه دال است بر شدت عذاب کسى که پيغمبر يا آمر به معروف يا ناهى از منکر را بکشد، چنانچه «ابو عبيده جراح» از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت نموده که از آن حضرت پرسيدم: روز قيامت عذاب کدام طايفه سخت‌تر باشد؟ فرمود: (مردى که) پيغمبر يا کسى را که امر به معروف و نهى از منکر نمايد، بکشد. بعد از آن، اين آيه را تلاوت فرمود. «2»
«1» نهج البلاغه، حکمت 154
«2» تفسير الدّرّ المنثور، جلد 2، صفحه 13
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 48
در کتاب «کافى» از حضرت صادق عليه السّلام مروى است: قال رسول اللّه: انّ اللّه عزّ و جلّ يقول ويل للّذين يختلون الدّنيا بالدّين و ويل للّذين يقتلون الدّين يأمرون بالقسط من النّاس و ويل للّذين يسير المؤمن فيهم بالتّقيّة، ابى يغترّون ام علىّ يتجرؤون فبى حلفت لأتيحنّ لهم فتنة تترک الحليم منهم حيرانا «1» فرمود حضرت رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: بدرستى که خداوند عزّ و جل فرمايد: عذاب و هلاک براى کسانى است که طلب کنند دنيا را به سبب دين به مکر و حيله و خدعه. و واى براى کسانى که مى‌کشند امر کنندگان به عدل را. و ويل براى کسانى که زندگانى کند مؤمن در آنها به تقيه. آيا به سبب امهال و نعمت من غافل شدند از بطش و عذاب من، يا چه چيز آنها را جرئت داد بر نافرمانى من؟ پس به ذات خود قسم البته البته تقدير و نازل فرمايم بر ايشان فتنه‌اى را که واگذارد حليم ايشان را حيران و سرگردان.