اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَإِن حَاجُّوک‌َ فَقُل أَسلَمت‌ُ وَجهِي‌َ لِلّه‌ِ وَ مَن‌ِ اتَّبَعَن‌ِ وَ قُل لِلَّذِين‌َ أُوتُوا الکِتاب‌َ وَ الأُمِّيِّين‌َ أَ أَسلَمتُم فَإِن أَسلَمُوا فَقَدِ اهتَدَوا وَ إِن تَوَلَّوا فَإِنَّما عَلَيک‌َ البَلاغ‌ُ وَ اللّه‌ُ بَصِيرٌ بِالعِبادِ «20»
پس از اينکه بر کفّار ثابت و محقّق نمودي حقّانيّت دين اسلام و توحيد پروردگار را اگر باز دست برنميدارند از کفر و شرک خود و با تو محاجّه ميکنند بآنها بفرما که من بتمام شراشر وجودم که عبارت وجهي بر آن دلالت دارد تسليم پروردگار شدم و بوحدانيّت او معتقد و هر کس که متابعت من نموده بهمين عقيده است و شما اهل کتاب و مشرکين مکّه آيا باين عقيده ميگرويد اگر گرويدند هدايت مي‌يابند و اگر اعراض کردند تو بتکليف خود که ابلاغ باشد فقط مسئولي، بگرويدن يا نگرويدن آنها مسئوليّت نداري خداوند بينا است بحال بندگان.
فَإِن حَاجُّوک‌َ فاء تفريع بر مطالب سابقه است که دعوت نبي صلّي اللّه عليه و آله و سلّم باشد باسلام و اقامه معجزات و اتيان بآيات شريفه قرآني که ديگر جاي شک و ريبي براي احدي باقي نماند باز کفّار قريش و يهود و نصاري کافر ماجرايي ميکنند و جدل ميورزند و محاجّه ميکنند ديگر با آنها مجادله نفرما زيرا معلوم است که از عناد و لجاج و عصبيت است.
فَقُل أَسلَمت‌ُ وَجهِي‌َ لِلّه‌ِ پس بآنها بگو که من دست از اسلام نمي‌کشم و بوجه خود يعني بتمام شراشر وجودم باطنا و ظاهرا تسليم خداوند يکتاي بي‌همتا هستم.
وَ مَن‌ِ اتَّبَعَنِي و کساني که بمن پيوستند از مسلمين آنها هم با من در اينکه عقيده شريک هستند.
جلد 3 - صفحه 146
وَ قُل لِلَّذِين‌َ أُوتُوا الکِتاب‌َ و بگو بکساني که اهل کتاب هستند از يهود و نصاري وَ الأُمِّيِّين‌َ و اهل مکّه هستند چون مکّه ام‌ّ القري است و اهل مکّه را امّي ميگويند چنانچه خود پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم را باين مناسبت امّي لقب دادند در آيه شريفه الَّذِين‌َ يَتَّبِعُون‌َ الرَّسُول‌َ النَّبِي‌َّ الأُمِّي‌َّ الايه و آيه شريفه فَآمِنُوا بِاللّه‌ِ وَ رَسُولِه‌ِ النَّبِي‌ِّ الأُمِّي‌ِّ الآيه سوره اعراف آيه 156 و آيه 158. نه اينکه معني امّي بي‌سوادي باشد که بعضي توهّم کردند و گذشت در آيه وَ مِنهُم أُمِّيُّون‌َ الايه که باين معني است.
أَ أَسلَمتُم آيا شما با ما هم عقيده ميشويد يعني پس از اينکه علامات و آيات بايد متابعت کنيد.
فَإِن أَسلَمُوا اگر موافقت کردند و از روي حقيقت پذيرفتند فَقَدِ اهتَدَوا پس محقّقا هدايت يافته‌اند وَ إِن تَوَلَّوا و اگر هنوز بلجاج و عناد و عصبيّت خود باقي هستند و اعراض از حق دارند ديگر آنها را رها کن فَذَرهُم يَخُوضُوا وَ يَلعَبُوا حَتّي يُلاقُوا يَومَهُم‌ُ الَّذِي يُوعَدُون‌َ سوره زخرف آيه 83، و سوره معارج آيه 42 ذَرهُم يَأکُلُوا وَ يَتَمَتَّعُوا وَ يُلهِهِم‌ُ الأَمَل‌ُ فَسَوف‌َ يَعلَمُون‌َ سوره حجر آيه 30.
فَإِنَّما عَلَيک‌َ البَلاغ‌ُ فقط تکليف رسول تبليغ احکام است و اتمام حجّت که راه عذري بر احدي باقي نماند.
حافظ وظيفه تو دعا گفتن است و بس || در بند آن مباش که نشنيد يا شنيد
إِنّا هَدَيناه‌ُ السَّبِيل‌َ إِمّا شاکِراً وَ إِمّا کَفُوراً دهر آيه 3.
وَ اللّه‌ُ بَصِيرٌ بِالعِبادِ خداوند بينا و دانا است بجميع بندگان کي قابل هدايت است و کي سزاوار کفر و معصيت، خداوند ازلا و ابدا علمش بهمه چيز تعلّق گرفته مؤمن و کافر.
جلد 3 - صفحه 147
از يکي از بزرگان نقل است که گفت تمام از سوء عاقبت خوف دارند و من از اوّل خائف هستم که آيا علم خدا بايمان من تعلّق گرفته يا بکفر اعاذنا اللّه من سوء انفسنا