تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ لِلْمُخَلَّفِينَ مِنَ الْأَعْرابِ سَتُدْعَوْنَ إِلى قَوْمٍ أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ تُقاتِلُونَهُمْ أَوْ يُسْلِمُونَ فَإِنْ تُطِيعُوا يُؤْتِکُمُ اللَّهُ أَجْراً حَسَناً وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا کَما تَوَلَّيْتُمْ مِنْ قَبْلُ يُعَذِّبْکُمْ عَذاباً أَلِيماً «16»
بعد از آن در ذم آنها و شناعت متخلفين فرمايد:
قُلْ لِلْمُخَلَّفِينَ مِنَ الْأَعْرابِ: بگو مر متخلفان از عربان باديه نشين، سَتُدْعَوْنَ إِلى قَوْمٍ: زود باشد که خوانده شويد به حرب گروهى که، أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ: خداوندان کارزارهاى سخت شجاعت و تهور تمام باشند، تُقاتِلُونَهُمْ: مقاتله کنيد با ايشان و بکشيد آنان را، أَوْ يُسْلِمُونَ: تا مسلمان شوند، يعنى ناچار است از وقوع يکى از اين دو. قول صحيح آنکه مراد به داعى در اين آيه حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله است که اعراب مذکوره را به غزوات شديده و قتال اقوام شجاع و قوى امر نمود مانند حنين و طائف و موته و تبوک و غير آنها. بعد از آن در ترغيب و ثبات آنها فرمايد: فَإِنْ تُطِيعُوا: پس اگر فرمانبردارى کنيد کسى را که داعى شماست به جهاد کفار، و اجابت قول او نمائيد، يُؤْتِکُمُ اللَّهُ أَجْراً حَسَناً: بدهد خدا شما را مزدى نيکو که غنيمت است در دنيا و درجه علياست در بهشت، وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا: و اگر روى برگردانيد و پشت کنيد و قول او قبول ننمائيد، کَما تَوَلَّيْتُمْ مِنْ قَبْلُ: چنانچه پشت کرديد و قبول
جلد 12 - صفحه 156
ننموديد پيش از اين که سفر حديبيه باشد، يُعَذِّبْکُمْ عَذاباً أَلِيماً: عذاب نمايد خدا شما را عذابى دردناک در دنيا و هم در آخرت.
«شأن نزول»: چون وعيد متخلفان را مسلمانان شنيدند، ترسان شده خدمت حضرت عرض کردند ما بواسطه عجز و ضعف و مرض از جهاد تخلف مى‌کنيم، آيا حال ما چه باشد؛ آيه شريفه نازل شد: