1- مشرکان مکّه با آن همه کفر و عناد، به صلح با مسلمانان تن دادند. کَفَّ أَيْدِيَهُمْ ...
هُمُ الَّذِينَ کَفَرُوا
2- قربانى در مناسک حج، جايگاه ويژهاى دارد. (يکى از جرمهاى کفّار، جلوگيرى از رسيدن قربانى به قربانگاه ذکر شده است.) «وَ الْهَدْيَ مَعْکُوفاً أَنْ يَبْلُغَ مَحِلَّهُ»
3- فلسفه جنگ يا صلحِ خود را براى پيروان بيان کنيد. «لَوْ لا رِجالٌ مُؤْمِنُونَ» (فرمانهاى الهى داراى دليل و فلسفه است و دليل صلح حديبيّه اين بود که مسلمانان ناشناخته کشته نشوند.)
4- رعايت مسئله اهم ومهم، يک قانون عقلى، شرعى وعرفى است. لَوْ لا رِجالٌ ...
(آرى، در شرايطى حفظ خون مسلمانان، مهمتر از حمله به کفّار است.)
5- خون مسلمان محترم است و مرد و زن ندارد. «رِجالٌ مُؤْمِنُونَ وَ نِساءٌ مُؤْمِناتٌ»
6- آسيب رساندن به مسلمانان حتّى از روى ناآگاهى، مسئوليّت و بازخواست دارد. لَوْ لا رِجالٌ ... لَمْ تَعْلَمُوهُمْ
7- خداوند، خواهان دور ماندن ساحت مؤمنان از هر لکّه ننگ و بدنامى است.
«فَتُصِيبَکُمْ مِنْهُمْ مَعَرَّةٌ»
8- رهبرى جامعه اسلامى بايد همه جوانب و آثار و عوارض فرمان خود را
«1». کامل ابن اثير، ج 3، ص 205، بحار، ج 44، ص 30.
جلد 9 - صفحه 141
محاسبه کند. «لَمْ تَعْلَمُوهُمْ أَنْ تَطَؤُهُمْ فَتُصِيبَکُمْ مِنْهُمْ مَعَرَّةٌ» تا ناخواسته به بىگناهى آسيبى نرسد.
9- بهانه به دست دشمن ندهيد. «فَتُصِيبَکُمْ مِنْهُمْ مَعَرَّةٌ بِغَيْرِ عِلْمٍ» اگر فرمان حمله به مکّه صادر مىشد و مسلمانان ناشناخته کشته مىشدند، دشمنان اين حرکت را وسيله تبليغات خود قرار مىدادند و مىگفتند مسلمانان به خودشان نيز رحم نمىکنند.
10- گاهى صلح، زمينهساز گسترش اسلام مىشود. وَ لَوْ لا رِجالٌ ... لِيُدْخِلَ اللَّهُ فِي رَحْمَتِهِ مَنْ يَشاءُ
11- کفّار، مستحق عذاب حتمى الهى هستند. «لَوْ تَزَيَّلُوا لَعَذَّبْنَا الَّذِينَ کَفَرُوا مِنْهُمْ»