اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قال‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا لِلَّذِين‌َ آمَنُوا لَو کان‌َ خَيراً ما سَبَقُونا إِلَيه‌ِ وَ إِذ لَم يَهتَدُوا بِه‌ِ فَسَيَقُولُون‌َ هذا إِفک‌ٌ قَدِيم‌ٌ «11»
جلد 16 - صفحه 141
و گفتند کساني که کافر شدند بکساني که ايمان آوردند که اگر اينکه دين اسلام خوب بود و اينکه قرآن و رسول از طرف خدا آمده بودند سبقت نميگرفتند بر مادر ايمان باو و چون هدايت نشدند اينکه کفار باين دين و باين قرآن زود باشد که بگويند اينکه افک پيشينيان است.
وَ قال‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا لِلَّذِين‌َ آمَنُوا بنحو تخاطب نيست که بمؤمنين بگويند بلکه پيش خود ميگفتند که اينکه مؤمنين اشتباه و خطاء بزرگي کردند زيرا لَو کان‌َ خَيراً و از جانب خدا بود و حق بود و فرستاده او بود.
ما سَبَقُونا إِلَيه‌ِ ما سزاوارتر بوديم بايمان باو زودتر ايمان مي‌آورديم زيرا اينکه پيغمبر از قريش است و خويشاوند ما است، و تعبير بلو امتناعيه براي اينکه است که ميگفتند: هيچگونه خيري در او نيست و اينکه قول کفار و مشرکين براي اينکه بود که ديدند از مدينه فوج فوج انصار مي‌آمدند و بشرف اسلام مشرف مي‌شدند و اصرار بليغ داشتند که حضرت تشريف ببرد مدينه و حضرت ميفرمود تا دستور الهي نرسد نميتوانم بيايم.
وَ إِذ لَم يَهتَدُوا بِه‌ِ باين قرآن هدايت نشدند فَسَيَقُولُون‌َ پس ناچار ميگويند.
هذا إِفک‌ٌ قَدِيم‌ٌ يعني اينکه دروغ‌ها و افتراها تازگي ندارد پيش از ما هم بسيار آمدند و گفتند ما پيغمبريم و کتاب داريم مثل موسي و عيسي و ساير مدعيان نبوت اينکه پيغمبر هم از آنها ياد گرفته دعوي نبوت ميکند و ميگويد اينکه کتاب خداست و ما بتمام آنها کافر هستيم چنانچه در آيه شريفه است: فَلَمّا جاءَهُم‌ُ الحَق‌ُّ مِن عِندِنا (الي قوله) وَ قالُوا إِنّا بِکُل‌ٍّ کافِرُون‌َ قصص آيه 48.