تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
أُولئِکَ الَّذِينَ نَتَقَبَّلُ عَنْهُمْ أَحْسَنَ ما عَمِلُوا وَ نَتَجاوَزُ عَنْ سَيِّئاتِهِمْ فِي أَصْحابِ الْجَنَّةِ وَعْدَ الصِّدْقِ الَّذِي کانُوا يُوعَدُونَ «16» وَ الَّذِي قالَ لِوالِدَيْهِ أُفٍّ لَکُما أَ تَعِدانِنِي أَنْ أُخْرَجَ وَ قَدْ خَلَتِ الْقُرُونُ مِنْ قَبْلِي وَ هُما يَسْتَغِيثانِ اللَّهَ وَيْلَکَ آمِنْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَيَقُولُ ما هذا إِلاَّ أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَ «17» أُولئِکَ الَّذِينَ حَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ إِنَّهُمْ کانُوا خاسِرِينَ «18» وَ لِکُلٍّ دَرَجاتٌ مِمَّا عَمِلُوا وَ لِيُوَفِّيَهُمْ أَعْمالَهُمْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ «19» وَ يَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ کَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَذْهَبْتُمْ طَيِّباتِکُمْ فِي حَياتِکُمُ الدُّنْيا وَ اسْتَمْتَعْتُمْ بِها فَالْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذابَ الْهُونِ بِما کُنْتُمْ تَسْتَکْبِرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَ بِما کُنْتُمْ تَفْسُقُونَ «20»
ترجمه
آنگروه آنانند که ميپذيريم از ايشان بهترين آنچه را بجا آوردند و در ميگذريم از بديهاى ايشان در زمره اهل بهشت بوعده راستى که بودند بآن وعده داده ميشدند
و آن که گفت به پدر و مادرش افّ بر شما آيا وعده ميدهيد مرا که بيرون آورده ميشوم با آنکه گذشته است قرنها پيش از من و آن دو بفرياد رسى ميطلبيدند خدا را واى بر تو ايمان آور پس مى‌گفت نيست اين مگر افسانه‌هاى پيشينيان
آنگروهند آنانکه سزاوار شد بر آنها وعده عذاب در امّتهائى که گذشتند پيش از آنها از جن و انس همانا آنها بودند زيانکاران
و براى هر يک درجه و مرتبه‌ها است از آنچه کردند و تا تمام دهد بآنان جزاى کردارهاشان را و آنها ستم کرده نميشوند
و روز که عرضه کرده شوند آنانکه کافر شدند بر آتش برديد
جلد 4 صفحه 652
لذّتهاى خود را در زندگانى دنياتان و بهره برديد بآن پس امروز جزا داده ميشويد عذاب خوارى را بسبب آنکه بوديد که تکبر و سرکشى مينموديد در زمين بنا حقّ و بسبب آنکه بوديد که نافرمانى ميکرديد.
تفسير
خداوند متعال بکسانيکه مانند انسان مذکور در آيات سابقه باشند وعده فرموده که اعمال حسنه آنها را اعمّ از واجب و مستحب قبول فرمايد و از گناهان آنها بگذرد و در زمره اهل بهشت قرار دهد وعده راست درستى که در دنيا بآنها داده ميشد بلسان انبياء و اولياء و بنابر اين وعد الصّدق منصوب بمصدريّت فعل محذوف است و در مقابل چنين انسان شاکر ذاکر تائب مخلص انسان ديگرى است که گفت يا ميگويد بپدر و مادر خود اف بر شما و آن کلمه‌ئى است که در لسان عرب براى اظهار خشم و نفرت از کسى يا چيزى گفته ميشود آيا شما وعده ميدهيد بمن که روزى از قبر بيرون ميآيم و بجزاى اعمالم ميرسم با آنکه قرنها و سالهاى دراز گذشته پيش از وجود من و يکنفر سر از قبر بيرون نياورده بگويد با من چه کرده‌اند و پدر و مادر او استغاثه و زارى بدرگاه خدا ميکنند و باو ميگويند واى بر تو ايمان بياور بروز جزا وعده خدا حقّ و محقّق است کتب سماوى و لسان انبياء و اولياء بآن گويا شده و او ميگويد نيست اين گفتارها مگر مانند حکايات دروغى که از پيشينيان نقل ميکنند در کتب قصه و افسانه که قابل اعتماد و اعتناء نيست و خداوند در باره اين قبيل اشخاص فرموده که مستحق عذاب الهى شدند در زمره کفّار امم سابقه از جن و انس که زيانکار بودند و در آيه قبل قمّى ره فرموده در باره عبد الرّحمن بن ابى بکر نازل شده و در مجمع اين قول را از جمعى از مفسّرين نقل نموده و نسبت ببعضى داده که آنرا عامّ دانسته‌اند نسبت بهر کافريکه عاقّ والدين باشد و اين آيه را شاهد بر مدّعاى خود قرار داده‌اند و گفته‌اند جنّ هم ميميمرد و از براى هر يک از دو دسته سعداء و اشقياء که در آيات سابقه و اين آيات مذکور شدند درجات و درکاتى است از بهشت و جهنّم که حاصل شده است براى آنها در نتيجه اعمالشان در دنيا از اعلى علّيّين جنان تا اسفل السّافلين نيران بحسب مراتب استحقاقشان و اطلاق درجات بر درکات يا بمراعات عموم اصلى لفظ است اگر چه غلبه در مثوبات پيدا کرده يا باعتبار تغليب که آنهم معمول به
جلد 4 صفحه 653
است و اين براى آنستکه خداوند هر کس را بجزاى کامل اعمالش برساند و ذرّه‌اى از ميزان استحقاق کسى در ثواب کاسته نشود و در عقاب افزوده نگردد چون خداوند عادل است و ظالم نيست و روز که کفّار را بر آتش جهنّم عرضه دارند چون بزبانه کشيدن سوى آنها طلب مينمايد آنانرا يا آتش را بر آنها عرضه دارند براى آنکه مطّلع از اهوال آن شوند بآنها گفته شود برديد لذّتهاى خوب خوش خودتان را در زندگانى دنياتان يا صرف نموديد نعمتهاى پاکيزه خودتان را که خدا بشما داده بود در شهوت رانى و بوالهوسى و منغمر شديد در آنها و بهره‌مند گشتيد از آنها کاملا در دنيا و ديگر لذّت و خوشى براى شما باقى نمانده پس امروز با کمال خفّت و خوارى جزاى شما عذاب جهنّم است براى آنکه در دنيا تکبّر و سرکشى نموديد از قبول حکم حق بناحق و تمرّد نموديد از فرمان خدا و پيغمبر او و آيه مشعر است بر آنکه هر قدر در دنيا انسان لذّت ببرد و عيش کند از مقامات آخرت او کاسته ميشود و در بعضى از روايات که در آنها ترغيب به زهد در دنيا شده باين آيه استشهاد شده است.