تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ اذْکُرْ أَخا عادٍ إِذْ أَنْذَرَ قَوْمَهُ بِالْأَحْقافِ وَ قَدْ خَلَتِ النُّذُرُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ أَلاَّ تَعْبُدُوا إِلاَّ اللَّهَ إِنِّي أَخافُ عَلَيْکُمْ عَذابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ «21» قالُوا أَ جِئْتَنا لِتَأْفِکَنا عَنْ آلِهَتِنا فَأْتِنا بِما تَعِدُنا إِنْ کُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ «22» قالَ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ وَ أُبَلِّغُکُمْ ما أُرْسِلْتُ بِهِ وَ لکِنِّي أَراکُمْ قَوْماً تَجْهَلُونَ «23» فَلَمَّا رَأَوْهُ عارِضاً مُسْتَقْبِلَ أَوْدِيَتِهِمْ قالُوا هذا عارِضٌ مُمْطِرُنا بَلْ هُوَ مَا اسْتَعْجَلْتُمْ بِهِ رِيحٌ فِيها عَذابٌ أَلِيمٌ «24» تُدَمِّرُ کُلَّ شَيْ‌ءٍ بِأَمْرِ رَبِّها فَأَصْبَحُوا لا يُرى إِلاَّ مَساکِنُهُمْ کَذلِکَ نَجْزِي الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ «25»
ترجمه
و ياد کن برادر قوم عاد را هنگاميکه بيم داد قوم خود را در بلاد احقاف با آنکه آمدند بيم دهندگان پيش از او و بعد از او که پرستش نکنيد مگر خدا را همانا من ميترسم بر شما از عذاب روزى بزرگ
گفتند آيا آمدى نزد ما که برگردانى ما را از معبودهايمان پس بياور براى ما آنچه وعده ميدهى ما را اگر هستى از راستگويان
گفت جز اين نيست که آن علم نزد خدا است و ميرسانم بشما آنچه را فرستاده شدم بآن ولى من مى‌بينم شما را گروهى که نميدانيد
پس چون ديدند آنرا که ابر پهناورى است رو آورنده بواديهاى آنها
جلد 4 صفحه 654
گفتند اين ابر پهنى است باران دهنده ما را نه چنين است بلکه آن چيزى است که شتاب ميکرديد بآن بادى است که در آن عذابى است دردناک
نابود ميکند هر چيزى را بامر پروردگارش پس درآمدند بحاليکه ديده نميشد جز مسکنهاشان اينچنين پاداش ميدهيم گروه گناهکاران را.
تفسير
خداوند متعال دستور فرموده به پيغمبر خود که يادآورى فرمايد کفّار مکّه را از قصّه هود پيغمبر که از قبيله عاد بود و عرب اهل يک قبيله را برادر ميخوانند و انذار و تخويف فرمود قوم خود را از عبادت غير خدا در احقاف که گفته‌اند جمع حقف است که آن تپّه شن طولانى است و بر بلادى از يمن که در ساحل بحر عمّان بوده باعتبار شن‌زار بودن غلبه استعمال پيدا کرده و آن ديار باين نام خوانده ميشود در صورتى که قبل از آنحضرت و بعد از او پيغمبرانى را خداوند فرستاده بود که مردم را دعوت بتوحيد ميکردند و او فرمود من بر شما از عذاب روز بزرگ پر هول و هراس تاريخى که در نتيجه اعمال شما پيش مى‌آيد ميترسم و آنها در جواب گفتند تو آمدى که ما را از عبادت خدايانمان برگردانى بعبادت خداى ناديده که خودت ادّعاء ميکنى بوعده و وعيد اگر راست ميگوئى در روز معيّنى آن عذاب را بر ما نازل نما و حضرت در جواب فرمود علم بموعد عذاب نزد خدا است هر وقت مقدّر باشد نازل ميفرمايد وظيفه من فقط ابلاغ رسالت است ولى شما مردم نادانى هستيد که بوظيفه خودتان عمل نميکنيد پس چون ديدند عذاب موعود را بصورت ابر سياه پهناورى در آسمان که متوجّه بلاد آنها است گفتند اين ابر عريض باران خوبى بما ميدهد و چون سالها بود باران در بلاد آنها نيامده و بقحطى دچار شده بودند خوشحال شدند و حضرت هود فرمود اشتباه نکنيد اين همان است که بعجله از من مطالبه مينموديد آن بادى است که در آن عذاب اليم شما است هلاک و نابود ميکند هر چه را اصابت نمايد از انسان و حيوان و اموال شما و حضرت با اتباعش از آنها کناره کرد و در محوّطه‌اى از چوب يا نى‌جاى گزين گرديد و باد آمد و هفت شب و هشت روز ادامه داشت و تپّه‌هاى شن را کنده و بر سر کفّار ريخت و آنها زير شنها ماندند تا مردند و بعدا بدنهاى آنها را آشکار نمود و بدريا پرتاب کرد و به اهل ايمان و
جلد 4 صفحه 655
متعلّقات آنها ابدا آسيبى نرسيد چنانچه از بعضى روايات و بيانات مفسّرين استفاده ميشود و عجب در آنستکه گفته‌اند آن باد بحضرت هود عليه السّلام و اهل ايمان هم ميرسيد با آنکه سبک و ملايم با طبع بود که از آن لذّت ميبردند ولى کفّار را از زمين ميکند و در هوا ميراند بطوريکه مانند ملخ در آسمان مشهود ميگشتند و بزمين ميريختند لذا قمّى ره در ذيل تدمّر کلّ شى‌ء بأمر ربّها فرموده لفظ آيه عامّ و معناى آن خاص است چون آن باد باشياء بسيارى اصابت نمود و نابود ننمود آنها را ولى مال کفار را نابود کرد بتمامى و تمام اين اخبار از هلاک امّتها تحذير و تخويف است براى اين امّت و خدا فرموده امر آنها بجائى رسيد که جز منازلشان اثرى از آن قوم مشهود نميشد و ترى بصيغه خطاب و نصب مساکن نيز قرائت شده يعنى اگر آنجا بر وى جز منازلشان را نميبينى اين طور مجازات ميکنيم ما گروه کفّار و گناهکاران را که با انبياء و اولياء خدا مخالفت نمايند.