تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَاصْبِرْ کَما صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَ لا تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ کَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَ ما يُوعَدُونَ لَمْ يَلْبَثُوا إِلاَّ ساعَةً مِنْ نَهارٍ بَلاغٌ فَهَلْ يُهْلَکُ إِلاَّ الْقَوْمُ الْفاسِقُونَ (35)
بعد از آن در مقام تسليت خاطر مبارک حضرت پيغمبر از آزار قوم فرمايد:
فَاصْبِرْ کَما صَبَرَ: پس صبر نما اى پيغمبر بر جفاى کفار همچنانکه صبر کردند، أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ: صاحبان جد و ثبات از پيغمبران.
بيان: مراد اولوا العزم پيغمبران، کسانيند که شريعت آنها ناسخ شريعت قبل بوده؛ چنانچه در کافى- باسناده از سماعة بن مهران روايت نموده: از حضرت صادق عليه السّلام سؤال نمودم آيه «فَاصْبِرْ کَما صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ» حضرت فرمود: حضرت نوح و ابراهيم و موسى و عيسى عليهم السّلام و حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله.
عرض کردم: چگونه اولوا العزم شدند؟
فرمود: به جهت آنکه حضرت نوح مبعوث شد به کتاب و شريعتى، و هر پيغمبرى بعد از نوح مبعوث شد اخذ نمود به کتاب نوح و شريعت و منهاج او تا حضرت ابراهيم عليه السّلام آمد به صحف و به عزيمتى ترک نمود کتاب نوح را نه از حيث کفر به آن (بلکه از جهت نسخ) پس هر پيغمبرى بعد از او آمد اخذ نمود به شريعت حضرت ابراهيم و منهاج او و صحف او تا حضرت موسى عليه السّلام آمد
جلد 12 - صفحه 97
به تورات و شريعت خود ثبات خود ترک نمود صحف را، پس هر پيغمبرى آمد بعد از موسى آمد اخذ نمود تورات و شريعت و منهاج او را تا حضرت مسيح عليه السّلام آمد به انجيل و به عزيمت ترک نمود شريعت موسى و منهاج او را، پس هر پيغمبرى بعد از عيسى عليه السّلام آمد اخذ نمود به شريعت و منهاج او تا حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله آمد به قرآن و شريعت و منهاج خود، پس حلال او حلال است تا روز قيامت و حرام او حرام است تا روز قيامت، پس اينها هستند اولوا العزم از پيغمبران «1» وَ لا تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ: و طلب شتاب‌زدگى مکن براى ايشان به نزول عذاب و وقوع عقاب، زيرا وقتى حکمت و مصلحت مقتضى آن باشد عذاب و بلا بى‌شبهه نازل شود، کَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَ: گوئيا ايشان روزى که ببينند، ما يُوعَدُونَ: وعده داده مى‌شوند از عذاب، يعنى بعد از مشاهده هول و وقوع قيامت و عذاب و عقوبت چنان پندارند که، لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا ساعَةً مِنْ نَهارٍ: درنگ نکرده‌اند در دنيا مگر يک ساعت از روز را گرچه عمر دراز در دنيا گذرانيده باشند يعنى طول عمر دنيا نسبت به عقوبت و هول قيامت بر آنها کوتاه نمايد به منزله يک ساعت. بَلاغٌ (خبر مبتداى محذوف) يعنى آنچه گفته شد در اين سوره مبارکه از مواعظ و احکام و تذکرات، تبليغ است از حضرت رسالت صلى اللّه عليه و آله. يا اين قرآن کفايت است نسبت به کافه مردمان تا روز قيامت. فَهَلْ يُهْلَکُ: (استفهام انکارى) پس هلاک کرده نخواهد شد به عذاب در وقت نزول آن، إِلَّا الْقَوْمُ الْفاسِقُونَ: مگر گروه بيرون رفتگان از حدود و فرمان الهى.
تتمه: سعيد بن جبير از ابن عباس نقل نموده: اگر وضع حمل زنى دشوار باشد اين کلمات را بنويسند (بسم اللّه الرّحمن الرّحيم لا اله الّا الحکيم الکريم سبحان اللّه ربّ السّموات السّبع و ربّ العرش العظيم کانّهم يوم يرون ما يوعدون لم يلبثوا الا
«1» تفسير نور الثقلين ج 5 ص 22 روايت 38 بنقل از اصول کافى. همين روايت را ابن بابويه در علل الشرايع ج 1 باب 101 ص 123- 122 آورده است.
جلد 12 - صفحه 98
ساعة من نهار بلاغ فهل يهلک الا القوم الفاسقون) و آن را بشويند بخورد، وضع حمل او آسان شود باذن الله تعالى «1».
«1» تفسير منهج الصّادقين، ج 8، ص 335، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
جلد 12 - صفحه 99
سوره چهل و هفتم (حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و آله)
اين سوره مبارکه را سورة القتال نيز گويند و نزول آن در مدينه طيبه بود الا آيه (وَ کَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ هِيَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْيَتِکَ ...) عدد آيات: چهل آيه نزد بصرى، و چهل و هشت نزد کوفى.
عدد کلمات: پانصد و سى و نه عدد حروف: بيست و دو هزار و سيصد و چهل و نه.
ثواب تلاوت: ابن بابويه رحمه اللّه- ابى بصير از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده: هر مؤمنى قرائت کند سوره (الّذين کفروا) را، هرگز در دين خود شک نکند و هميشه از شرک و کفر محفوظ باشد تا بميرد، چون وفات کند خداى تعالى هزار ملک را به قبر او فرستد تا بر او نماز کنند و ثواب آن را به او مى‌دهند و در حين حشر تشييع او نمايند تا او را به محضر الهى به موقف امن و امان حاضر سازند، پس او دائم الابد در امان خدا و امان سيد انبياء صلّى اللّه عليه و اله باشد «1».
تذکره: البته ثواب محقق، لکن مشروط به ايمان و تقوى و عمل به آنچه در اين سوره مبارکه است:
«1» ثواب الاعمال، باب ثواب قراءة السور، ص 142، چاپ مکتبة الصدوق
جلد 12 - صفحه 100
بدانکه چون اختتام سوره احقاف به وعيد فساق نمود، افتتاح اين سوره را نيز به تهديد کفار فرمايد:
بسم اللّه الرّحمن الرّحيم