تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
الَّذِينَ کَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ «1»
الَّذِينَ کَفَرُوا: آنانکه کافر شدند بوحدانيت خدا و نبوت پيغمبر او، وَ صَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ: و باز ايستادند و اعراض نمودند از راه خدا که دين اسلام است، يعنى در دين اسلام داخل نشدند و راغب نشدند، يا آنکه بازداشتند مردمان را از راه خدا که طريق هدايت است که ضال و مضل بودند. ابن عباس گفته: ده نفر بودند از مطعمان روز بدر که به ريا و شهرت، صله رحم و خلاصى اسير و حفظ جوار و حسن ضيافت مى‌نمودند نه براى خدا، بنابراين: أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ: باطل و نابود نمود خدا اعمال ايشان را که از مکارم مى‌شمردند و مستحق مى‌داشتند، يعنى اعمال آنها را قبول ننمود و ثوابى به آنها عطا نفرمود، زيرا خالص نبود. آيه شامل جميع کفار است، زيرا دأب همه آنها آنست که از ايمان امتناع و مانع غير شوند در آن، و اعمال را موافق رضاى الهى بجا نياورند.
و محتمل است که مراد به اعمال مکر و حيله‌اى که قصد داشتند نسبت به پيغمبر و اهل ايمان بجاى آرند، خداى تعالى باطل و نابود ساخت حيله‌هاى آنها را، و حضرت و اتباع او را نصرت داد و دين او را بر ساير اديان غالب گردانيد.
تنبيه: على بن ابراهيم قمى رحمه اللّه فرمايد: اين آيه نازل شده در اصحاب رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله آنانکه مرتد شدند بعد از پيغمبر و غصب کردند حق اهل بيت را و منع نمودند از ولايت امير المؤمنين عليه السّلام، باطل شد اعمال ايشان آنچه مقدم داشتند با رسول خدا از جهاد و نصرت «1».
«1» تفسير على بن ابراهيم قمى، ج 2، ص 300، انتشارات کتابفروشى علّامه قم.
جلد 12 - صفحه 101
بعد به اسناد خود از حضرت باقر عليه السّلام روايت نموده که حضرت امير المؤمنين عليه السّلام بعد از وفات پيغمبر فرمود در مسجد و مردم مجتمع بودند به صداى بلند: (الَّذِينَ کَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ) ابن عباس گفت: چرا اين را فرمودى؟
فرمود: قرائت نمودم چيزى از قرآن را.
گفت: اين را براى امرى فرمودى؟
حضرت فرمود: بلى بدرستى که خداى تعالى فرمايد در کتاب خود: (ما آتاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا). پس شهادت دهى بر رسول خدا صلى اللّه عليه و آله اينکه خليفه گردانيد ابا بکر را؟
ابن عباس گفت: ما نشنيديم از رسول خدا وصيتى نموده باشد مگر بسوى تو.
حضرت فرمود: چنانچه گوساله پرستان جمع شدند بر گوساله، اينجا امتحان شديد، مثل شما مثل کسانى است برافروزند آتش را، پس چون اضائه نمايد اطرافش را، ببرد خدا نور آنها را و واگذاشت ايشان را در تاريکيها که نمى‌ديدند راه را، کر از شنيدن حق، لال از گفتن حق، کور از ديدن حق، پس ايشان برنمى‌گردند به راه راست و صراط يقين «1».