اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ اختِلاف‌ِ اللَّيل‌ِ وَ النَّهارِ وَ ما أَنزَل‌َ اللّه‌ُ مِن‌َ السَّماءِ مِن رِزق‌ٍ فَأَحيا بِه‌ِ الأَرض‌َ بَعدَ مَوتِها وَ تَصرِيف‌ِ الرِّياح‌ِ آيات‌ٌ لِقَوم‌ٍ يَعقِلُون‌َ «5»
و اختلاف شب و روز و آنچه نازل ميفرمايد خداوند متعال از عالم بالا پس زنده ميکند زمين را پس از مردن او و گردش بادها آياتي است براي قومي که تعقل ميکنند.
وَ اختِلاف‌ِ اللَّيل‌ِ وَ النَّهارِ دو نحوه ميتوان تفسير کرد.
نحوه اولي: اينکه شب و روز خلف يکديگر نه فقط روز تنها باشد يا شب تنها بلکه يکي پس از ديگري و اينکه خود يک آيه بزرگي است که در اثر حرکت وضعي زمين که دور خود ميچرخد و هميشه آن نصف که مقابل خورشيد است روز است و نصف ديگر که بر خلاف است شب است، اگر اينکه گردش نبود آن نصف که مقابل خورشيد است هميشه روز بود و از حرارتش قابل سکونت نبود و استراحتي بر احدي نبود، و آن نصف که بر خلاف است هميشه شب بود و از برودتش قابل بقاء نبود و گياهي نميروييد و تحصيل امر معاش ميسر نبود لذا ميفرمايد: قُل أَ رَأَيتُم إِن جَعَل‌َ اللّه‌ُ عَلَيکُم‌ُ اللَّيل‌َ سَرمَداً إِلي يَوم‌ِ القِيامَةِ مَن إِله‌ٌ غَيرُ اللّه‌ِ يَأتِيکُم بِضِياءٍ أَ فَلا تَسمَعُون‌َ قُل أَ رَأَيتُم إِن جَعَل‌َ اللّه‌ُ عَلَيکُم‌ُ النَّهارَ سَرمَداً إِلي يَوم‌ِ القِيامَةِ مَن إِله‌ٌ غَيرُ اللّه‌ِ يَأتِيکُم بِلَيل‌ٍ تَسکُنُون‌َ فِيه‌ِ أَ فَلا تُبصِرُون‌َ وَ مِن رَحمَتِه‌ِ جَعَل‌َ لَکُم‌ُ اللَّيل‌َ وَ النَّهارَ لِتَسکُنُوا فِيه‌ِ وَ لِتَبتَغُوا مِن فَضلِه‌ِ وَ لَعَلَّکُم تَشکُرُون‌َ قصص، آيه 71 تا 73.
تنبيه: در دو آيه قبلي تعبير بعليکم فرموده که ليل بدون نهار و نهار بدون ليل بر ضرر شما است و در آيه اخيره تعبير فرمود بلکم که جعل شب و روز معا خلف يکديگر بنفع شما است.
نحوه ثانيه: اينکه مراد از اختلاف در زيادتي و نقصان شب و روز است در
جلد 16 - صفحه 107
فصول اربعه شتاء و صيف تابستان و زمستان که اينکه در حرکت انتقالي زمين است دور کره شمس چون در خط منطقة البروج سير دارد و اينکه خط با خط معدل النهار در دو نقطه توافق دارند اول فروردين حمل و اول مهر که اول ميزان است شب و روز موافق ميشود و در دو نقطه دور ميشوند بيست و چهار درجه اول سرطان و جدي که اول تير باشد و اول دي روز در منتها درجه بلندي و شب در منتها درجه کوتاهي و بالعکس و اينکه اختلاف براي تربيت نباتات و حيوانات و انسان است نه هميشه تابستان است و نه زمستان و الا گياه روئيده نميشد.
وَ ما أَنزَل‌َ اللّه‌ُ مِن‌َ السَّماءِ مِن رِزق‌ٍ نزول باران و برف و تگرگ که تشکيل رودخانه‌ها و انهار و چشمه‌ها و چاه‌ها و روييدن گياهها و تلطيف هوا ميکند که اگر يک سال نبارد خشکسالي ميشود و توليد امراض، در واقع زمين مرده را زنده ميکند.
فَأَحيا بِه‌ِ الأَرض‌َ بَعدَ مَوتِها وَ تَصرِيف‌ِ الرِّياح‌ِ تموج هوا و حرکت باد که هم تلطيف هوا ميکند و هم ميکروب‌ها را برطرف ميکند و هم موجب رشد گياهان و حيوانات و انسان ميشود اينها بالتمام.
آيات‌ٌ قدرت و حکمت الهي است لکن.
لِقَوم‌ٍ يَعقِلُون‌َ که تعقّل و تفکّر و تأمّل کنند و درک نمايند که اگر يکي از اينکه آيات نقصاني پيدا کند بچه بلياتي گرفتار ميشوند و هر يک اينها چه فوائد بزرگي دارد جل الخالق.