سوره جاثیه(الجاثية)، آیه ۵ · جزء ۲۵ · صفحه ۴۹۹
وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَمَا أَنزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّمَاءِ مِن رِّزْقٍ فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَتَصْرِيفِ الرِّيَاحِ آيَاتٌ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
و نیز در آمد و شد شب و روز، و رزق (و بارانی) که خداوند از آسمان نازل کرده و بوسیله آن زمین را بعد از مردنش حیات بخشیده و همچنین در وزش بادها، نشانههای روشنی است برای گروهی که اهل تفکّرند!
معنی کلمات و عبارات
«إِخْتِلافِ»: دگرگونی. آمد وشد. «رِزْقٍ»: در اینجا مراد سبب رزق و روزی است. از قبیل: باران و برف و نور و اشعّههای گوناگون کیهانی. «تَصْریفِ»: وزش بادها و تغییر جهت آنها، و بالطبع جابهجائی هوا.
نزول
سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - رفت و آمد پى درپى شب و روز و تفاوت تدریجى ساعات آن دو، نشانه وجود خداوند نزد اهل اندیشه و تفکّر «و اختلف الّیل و النهار و ... ءایت لقوم یعقلون»
«اختلاف...» ممکن است ناظر به آمد و شد روز و شب باشد. علاوه بر آن تغییر ساعات روز و شب در طى فصول سال را نیز افاده مى کند. در برداشت بالا هر دو نکته مورد نظر است.
۲ - ریزش باران از سمت آسمان و تأمین روزى خلق و حیات زمین در پرتو آن، آیتى خداوندى براى خردورزان «و ما أنزل اللّه من السماء ... ءایت »
۳ - فروفرستادن باران بهوسیله خداوند، جلوه اى از روزى رسانى او به مخلوقات «و ما أنزل اللّه من السماء من رزق»
«من» در «من رزق» بیانیه است.
۴ - نزول باران، تدبیرى الهى در گسترش بخشیدن به پوشش گیاهى و زندگى جانداران در پهنه زمین «و ما أنزل اللّه من السماء من رزق فأحیا به الأرض بعد موتها»
تفریع حیات زمین بر نزول باران از آسمان، مى تواند بیانگر اهمیت محورى و اساسى آن در حیات تمامى پهنه زمین و بهره مندى تمام عرصه حیات نباتى و حیوانى از آن باشد.
۵ - باران، مایه حیات زمین «و ما أنزل اللّه من السماء ... فأحیا به الأرض»
۶ - زمین، داراى مرگ و حیات «فأحیا به الأرض بعد موتها»
۷ - نقش سازنده حرکت بادها در شرایط زیستى زمین، نشانه اى از خداوند براى اهل اندیشه «و تصریف الریح ءایت لقوم یعقلون»
۸ - اهمیت نور، تاریکى، آب و هوا در حیات زمین «و اختلف الّیل و النهار و ما أنزل اللّه ... و تصریف الریح»
۹ - تغییر و تحول در حرکت بادها، امرى الهى و در راستاى درس آموزى بشر «و تصریف الریح»
با توجه به واژه «تصریف» - که به معناى تغییر و دگرگونى از حالتى به حالتى دیگر است - برداشت بالا به دست مى آید.
۱۰ - خردورزى، زمینه دستیابى انسان به جهان بینى الهى و فهم و شناخت نشانه هاى خداوند در پهنه گیتى «ءایت لقوم یعقلون»
۱۱ - لزوم به کارگیرى اندیشه و فکر، در شناخت اسرار طبیعت براى ره یابى به آیات الهى «ءایت لقوم یعقلون»
تعبیر «لقوم یعقلون» تشویق ضمنى به تعقل و اندیشه براى شناخت آیات تکوینى خداوند است.
۱۲ - دریافت هاى حسّى، منهاى تعقل و اندیشه، بى ثمر در دستیابى انسان به شناخت جهان هستى «ءایت لقوم یعقلون»
تعبیر «یعقلون»، مى تواند تعریضى به واماندگان در عالم هستى و دریافت هاى حسّى باشد; زیرا بدون کمک گرفتن از تعقل و به کارگیرى اندیشه، به شناخت حقیقت جهان دست نخواهند یافت.
۱۳ - ایمان، یقین و تعقّل، عناصرى مرتبط و متکامل در مواجهه مثبت با آیات الهى «لأیت للمؤمنین ... ءایت لقوم یوقنون ... ءایت لقوم یعقلون»
با توجه به این که در راستاى شناخت پدیده هاى گوناگون هستى، تعابیر متفاوتى (مؤمنین، یوقنون، یعقلون) به کار رفته است; مى توان استفاده کرد که هر یک از آنها، در بخش هاى خاصى از جهان هستى کاربرد دارد.
تفسیر (۹)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار یقیناهمیت هواتتابع شبوروزتفاوت شبوروزروش برخورد با آیات خدازمینه فهم آیات آفاقیعبرت از حرکت باد هاعوامل ازدیاد موجوداتعوامل ازدیاد گیاهانمنشأ حرکت باد هانشانه های رزاقیت خدانقش احساسگردش شبوروزخداشناسی عاقلانفواید باد هااهمیت تاریکیاهمیت نورزمینه جهان بینی توحیدیاهمیت آبمرگ زمینحیات زمینمنشأ حیات زمینعوامل حیات زمینتعقل در آفرینشبارش باراناهمیت تعقلآثار تعقلنشانه های تدبیر خدافواید باراندلایل خدا شناسیمنشأ روزیمنابع شناختابزار شناختآیات آفاقیعوامل عبرتآثار ایمان
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۸)
- خداوند، نازل کننده اب باران از اسمان+۱۲ آیه
- اب، از عوامل ابادانی زمین+۱۵ آیه
- اسمان و زمین، تامین کننده روزی و معاش انسانها+۷ آیه
- نقش اسمان در بارش باران و احیای زمین+۵ آیه
- تامین روزی انسان از فواید اسمان+۶ آیه
- اسمان، مبدء نزول باران+۱۲ آیه
- ابرهای حامل باران، از ایههای خدا+۱۴ آیه
- وزش بادها، از ایات الهی+۱ آیه
- چرخش بادها، ایه خدا+۱ آیه
- فرو فرستادن باران از اسمان، از ایات الهی+۱۴ آیه
- پیدایش حیات در زمین با اب باران، از ایات الهی+۶ آیه
- تامین روزی انسانها از سوی خدا، ایه الهی+۷ آیه
- امد و رفت شب و روز، از ایههای خدا+۴ آیه
- خِرَدورزی، از لوازم بهره گرفتن از ایات خدا+۸ آیه
- اعتقاد مؤمنان به ایه خدا بودن پدیدههای طبیعی
- پدیدهها و مظاهر طبیعت از ایات خداشناسی برای صاحبان خرد+۸ آیه
- نقش ایات و پدیدههای الهی در اصلاح اندیشه انسانها+۷ آیه
- وزش بادها و چرخش انها از سویی به سوی دیگر، از نشانههای توحید+۱ آیه
- باران و نقش ان در طبیعت و زندگی انسان از ایات خدا+۱۷ آیه
- نزول باران، جلوهای از رزّاقیت خداوند+۳ آیه
- . لزوم تفکّر در چگونگی نزول باران+۹ آیه
- زنده شدن زمین، به وسیله باران نازل شده از سوی خداوند+۶ آیه
- تعقّل و خردورزی، ابزار بهرهمندی از ایات الهی+۷ آیه
- تفکر و اندیشه، راهی برای خداشناسی+۱۰ آیه
- اندیشه و تفکّر، دارای ارزش و اهمّیّت و مورد ترغیب خداوند+۷ آیه
- اسمان، منبع ریزش اب و از ایات الهی، برای صاحبان تفکّر و اندیشه+۷ آیه
- وزش بادها، ایه خدا برای صاحبان اندیشه و تفکّر+۱ آیه
- لزوم تفکّر و نگرش عمیق به نزول باران از اسمان+۱۰ آیه
- پیدایش حیات در زمین با اب باران، ایه خدا برای صاحبان اندیشه و تفکر+۳ آیه
- گردش شب و روز، از نشانههای قدرت خداوند برای صاحبان عقل و اندیشه+۴ آیه
- گردش شب و روز، از نشانههای قدرت خداوند برای صاحبان عقل و اندیشه+۴ آیه
- طبیعت و تحولات ان، شایسته تامّل و اندیشه+۱۰ آیه
- جریان مستمرّ مرگ و حیاتِ موجودات، شایسته تعقّل+۸ آیه
- بهرهمندی متفکّران و اندیشهمندان از ایات الهی+۷ آیه
- مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۱۴ آیه
- پیدایش حیات زمین، پس از مرگ ان، از ایات خدا+۶ آیه
- نقش اساسی باران، در پیدایش حیات زمین+۶ آیه
- خداوند، منشا حیات در زمین+۶ آیه
- باران، جلوه ای از روزی رسانی او به مخلوقات+۱ آیه
- اسمان، از منابع تامین کننده رزق و روزی انسانها+۸ آیه
- ابهای نازل شده از ابرها، از منابع رزق انسان برای انسانها+۱ آیه
- خداوند، تامین کننده رزق انسانها از اسمان+۶ آیه
- نزول باران به وسیله خداوند، جلوه ای از روزی رسانی او به مخلوقات+۱ آیه
- خداوند، فراهم اورنده رزق و روزی انسانها+۷ آیه
- خداوند، فرو فرستاننده رزق برای انسانها از اسمان+۱ آیه
- تفاوت روز و شب در کوتاهی و بلندی، از نشانه های قدرت خداوند+۳ آیه
- تفاوت روز و شب در کوتاهی و بلندی ان، شایان تفکّر و خردورزی+۲ آیه
- پژمردگی و خشکی زمین، قبل از نزول باران+۴ آیه
- گردش منظّم و دقیق شب و روز، نشانه حرکت زمین+۴ آیه
- ابادانی زمین به وسیله بارش باران، از اسمان+۶ آیه
- نقش اسمان، در تامین روزی و معاش انسانها بر روی زمین+۷ آیه
- امد و رفت شب و روز، از ایه های خدا و شایسته تفکّر+۴ آیه
- شناخت معارف دینی در پرتو عقل ناب+۷ آیه
- شناختهای حسّی، منهای تعقّل و اندیشهورزی، بی ثمر در دستیابی به شناخت جهان هستی+۶ آیه
- نزول باران از اسمان، از ایات خدا برای عاقلان+۲ آیه
- احیای زمین موات به وسیله باران، از ایات خدا برای عاقلان+۱ آیه
- دگرگونی مسیر بادها، از ایات خدا برای عاقلان+۱ آیه
- گردش شب و روز، از نشانه های قدرت (ایات) خداوند، برای صاحبان عقل+۲ آیه
- صاحبان خرد، دارای توان درک و فهم ایات ربوبی خداوند و بهره بری از ان+۳ آیه
- شناخت خداوند از طریق ایات و نشانه های او در نظام هستی، نشانه خردمندی+۹ آیه
- بهره مندی از ایات خداوند، نشانه خردمندی+۶ آیه
- استعداد و قابلیّت زمین، برای ابادانی و عمران+۱۲ آیه
- اباد شدن و حیات یافتن زمین، با نزول باران+۶ آیه
- ابادانی و عمران زمین، از ایات خدا+۷ آیه
- اب، از عوامل عمران و ابادانی+۱۴ آیه
- خداوند، منشا ابادانی زمین+۱۲ آیه
- تفکّر در رویش و تنوّع گیاهان و کیفیّت ثمردهی انها، زمینه ساز اعتقاد توحیدی+۴ آیه
- جریان مستمر مرگ و حیات موجودات، از ایات خداوند و شایسته تعقّل+۸ آیه