تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ سَخَّرَ لَکُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً مِنْهُ إِنَّ فِي ذلِکَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَکَّرُونَ «13»
وَ سَخَّرَ لَکُمْ ما فِي السَّماواتِ: و مسخر ساخت براى نفع شما آنچه در آسمانهاست از ماه و ستارگان و برف و باران، يعنى رام ساخت منافع آن را، وَ ما فِي الْأَرْضِ: و آنچه در زمين است از جنبنده‌ها و کوهها و درياها و درختان و ميوه‌جات، جَمِيعاً مِنْهُ: تمام آنها در حالتى که حاصل است اين اشياء به هيئت مجموع از جانب او، إِنَّ فِي ذلِکَ: بدرستى که در آنچه مذکور شد، لَآياتٍ
جلد 12 - صفحه 45
لِقَوْمٍ يَتَفَکَّرُونَ: هر آينه نشانه‌هاى قدرت الهى است براى گروهى که تفکر کنند در آن و به آن استدلال کنند بر وجود صانع قادر عليم متفرد در ذات و منفرد در صفات.
تنبيه: محقق طوسى رحمه الله فرمايد: تفکر، سير باطن است از مبادى به مقاصد، و مبادى آن سير در آفاق و انفس باشد به اينکه تفکر کند در اجزاى عالم و ذرات آن و در اجرام علويه از افلاک و کواکب و حرکات و اوضاع آن و اختلافات و مقارنات و مفارقات آن و تأثيرات و تغييرات آن و در اجرام سفليه و ترتيبات و کميات و کيفيات آن و مرکبات و جمادات و نباتات و حيوانات آن و در اجزاء انسان و اعضاء آن از استخوان و عضلات و عصبات و عروق و غير آن از آنچه شماره درنيايد و استدلال به آن و به آنچه در آنست از مصالح و حکم و تغيير بر کمال صانع و عظمت او و قدرت او و علم او و عدم ثبات ماسواى او و در نتيجه انقطاع از خلق و متوجه بالکليه به خالق است و اطاعت او «1».
در کافى- از حضرت صادق عليه السّلام که حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: ان التفکر يدعو الى البر و العمل به: تفکر دعوت کند به نيکى و نيکوکارى و عمل به آن «2».
«شأن نزول»: در اول اسلام بعضى مؤمنين با کفار در مقام نصيحت آنها را دعوت به اسلام کردند، چون متنبه نشدند در طريق محاجه سلوک نمودند و آنها
«1» سفينة البحار ج 2 (ذيل فکر) ص 382.
«2» اصول کافى، ج 2، باب التفکر، روايت 5، چاپ چهارم، 1401 ه. ق.
جلد 12 - صفحه 46
از فرط جهالت و عناد ملتفت احتجاج نشده زبان به دشنام گشودند، مؤمنين در صدد انتقام برآمدند، آيه شريفه نازل شد.