اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ آتَيناهُم بَيِّنات‌ٍ مِن‌َ الأَمرِ فَمَا اختَلَفُوا إِلاّ مِن بَعدِ ما جاءَهُم‌ُ العِلم‌ُ بَغياً بَينَهُم إِن‌َّ رَبَّک‌َ يَقضِي بَينَهُم يَوم‌َ القِيامَةِ فِيما کانُوا فِيه‌ِ يَختَلِفُون‌َ «17»
و داديم بآنها بينات معجزات صادره از انبياء از امر الهي پس مختلف نشدند مگر بعد از آن که آمد آنها را علم از روي بغي و تجاوز و عدوان محققا پروردگار تو حکم ميفرمايد بين آنها روز قيامت در آنچه بودند که در او اختلاف ميکردند.
اينکه بني اسرائيل پس از اينکه همه تفضلات و مراحم و عنايات چه اندازه طغيان و مخالفت و کفر و عناد ورزيدند، اما انبياء را: فَفَرِيقاً کَذَّبتُم وَ فَرِيقاً تَقتُلُون‌َ بقره، آيه 82. و اما کتاب را عقب سر انداختند: نَبَذَ فَرِيق‌ٌ مِن‌َ الَّذِين‌َ أُوتُوا الکِتاب‌َ کِتاب‌َ اللّه‌ِ وَراءَ ظُهُورِهِم کَأَنَّهُم لا يَعلَمُون‌َ بقره، آيه 95. و اما معجزات بينات را حمل به سحر کردند. و بالجمله از بعد از زمان يوسف تا زمان
جلد 16 - صفحه 117
موسي و از بعد از موسي تا زمان عيسي در شرک و کفر، و از بعد از عيسي تا زمان محمّد بسر ميبردند حتي در زمان موسي گاهي گوساله پرست شدند، گاهي بموسي گفتند: اجعَل لَنا إِلهاً کَما لَهُم آلِهَةٌ اعراف، آيه 134. گاهي گفتند: يا مُوسي لَن نُؤمِن‌َ لَک‌َ حَتّي نَرَي اللّه‌َ جَهرَةً بقره، آيه 52. و ما در مجلد اوّل کلم الطيب در بحث نبوّت موسي و عيسي شرح حال بني اسرائيل را از کتب عهد قديم و جديد آنها بيان کرده‌ايم.
وَ آتَيناهُم بَيِّنات‌ٍ مثل عصاي موسي، و يد بيضاء، و انفلاق بحر، و انفجار شجره، و بلع سحر سحره، و معجزات عيسي احياء موتي، و ابراء اکمه و أبرص، و ابصار اعمي، و لين حديد بر داود، و تسخير باد بر سليمان و غير اينها از معجزات.
مِن‌َ الأَمرِ از احکام و بشارات و بالاخص بشارات بآمدن پيغمبر خاتم.
فَمَا اختَلَفُوا إِلّا مِن بَعدِ ما جاءَهُم‌ُ العِلم‌ُ که يقين بنبوّت حضرت خاتم پيدا کردند بلکه قبل از بعثتش انتظار ظهورش داشتند لکن پس از بعثت مخالفت کردند و اينکه مخالفت نبود الّا.
بَغياً بَينَهُم که چرا از بني اسرائيل نيست و از بني اسماعيل است و عداوتي که با آنها و با مسلمين بآنها داشتند که: لَتَجِدَن‌َّ أَشَدَّ النّاس‌ِ عَداوَةً لِلَّذِين‌َ آمَنُوا اليَهُودَ مائده، آيه 85.
إِن‌َّ رَبَّک‌َ يَقضِي بَينَهُم يَوم‌َ القِيامَةِ در محکمه قضاي الهي در حضور تمام خلايق صحراي محشر پاي حساب و ميزان.
فِيما کانُوا فِيه‌ِ يَختَلِفُون‌َ در أمر نبوّت حضرت رسالت (ص) و ساير اختلافات.